Od 1 stycznia 2026 sołtysi zyskali większe uprawnienia i realne wsparcie w wykonywaniu swoich obowiązków. Nowelizacja ustaw samorządowych po raz pierwszy wprowadza obowiązkowe ubezpieczenia dla osób pełniących tę funkcję, daje możliwość zarządzania mieniem komunalnym oraz upraszcza procedury związane z funduszem sołeckim. Jak podkreślają samorządowcy, to krok w stronę wzmocnienia roli sołtysa i zwiększenia bezpieczeństwa osób działających na rzecz lokalnych społeczności.
Nowelizacje ustaw o samorządzie gminnym oraz funduszu sołeckim, które weszły w życie z początkiem 2026 roku, są największą reformą funkcjonowania sołectw od kilkunastu lat. Ustawodawca chciał w ten sposób profesjonalizować funkcję sołtysa, wzmocnić jego pozycję oraz lepiej zabezpieczyć prawnie wykonywane przez niego obowiązki. Jak podkreślają eksperci, nowe przepisy mogą także zwiększyć zainteresowanie mieszkańców udziałem w życiu publicznym.
Nowe regulacje wprowadzają po raz pierwszy w historii obowiązkowe ubezpieczenie dla sołtysów związane z tytułu pełnieniem funkcji.
– Gmina musi zapewnić każdemu sołtysowi ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej (OC) i następstw nieszczęśliwych wypadków (NNW) w związku z wykonywaniem obowiązków inkasenta oraz poborem podatków w drodze inkasa. Wcześniej sołtysi często wykonywali zadania bez takiej ochrony. Takie ubezpieczenie na pewno zwiększy poczucie bezpieczeństwa. Jeśli chodzi o koszt, w przypadku naszej gminy będzie to wydatek rzędu 4 tys. zł rocznie – mówi Jarosław Walczuk, wójt Gminy Ruda-Huta.
Na podstawie nowych przepisów wójtowie mogą również upoważnić sołtysa do zawierania umów związanych z zarządzaniem i korzystaniem z mienia komunalnego. Sołtys może być upoważniony przez wójta do zarządzania mieniem komunalnym w sołectwie (np. zawieranie umów związanych z użytkowaniem czy utrzymaniem nieruchomości gminnych). Umożliwia to szybsze podejmowanie decyzji lokalnych bez konieczności każdorazowego angażowania urzędu.
Istotne zmiany dotyczą także funduszu sołeckiego, a konkretnie składania wniosków o dofinansowanie zadań. W myśl przyjętych zmian, procedury rozpatrywania wniosków o środki z funduszu sołeckiego są bardziej elastyczne, m.in. gmina może odrzucić tylko wadliwy wniosek, a nie cały zestaw projektów. Sołtys ma też więcej czasu (14 dni zamiast 7) na poprawki wniosku. Przepisy przewidują możliwość powołania konwentu sołtysów, ciała opiniodawczo-doradczego przy wójtach. Wprowadzono również prawne ramy dla tworzenia młodzieżowych rad jednostek pomocniczych
– Uważam, że wprowadzone zmiany to krok w dobrą stronę. Funkcja sołtysa to konkretna i odpowiedzialna praca społeczna na rzecz mieszkańców, wymagająca dużego zaangażowania, dyspozycyjności oraz poświęcenia dla lokalnej wspólnoty. Sołtysi aktywnie uczestniczą w życiu publicznym, organizują wydarzenia, współpracują z wójtem, mieszkańcami i instytucjami, a często realizują również zadania finansowe. Zapewnienie im ochrony ubezpieczeniowej to naturalny i rozsądny krok, który zwiększa ich bezpieczeństwo i komfort pełnienia tej funkcji – ocenie wójt J. Walczuk. (w)
