W sercu leśno-bagiennego kompleksu w Kaplonosach Kolonii (gm. Wyryki) archeolodzy prowadzą badania jednego z najbardziej zagadkowych obiektów w regionie. Odkryte w 2016 roku dzięki analizom teledetekcyjnym przez pracownika Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Lublinie stanowisko okazało się reliktem wczesnośredniowiecznego grodziska datowanego na X-XIII wiek.
Jesienią 2025 roku, na zlecenie Lubelskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, przeprowadzono nieinwazyjne i małoinwazyjne badania archeologiczne. Zastosowano m.in. analizę zdjęć lotniczych i danych LiDAR, prospekcję elektrooporową oraz precyzyjne mapowanie zabytków przy użyciu GPS. Mimo ekstremalnie trudnych warunków terenowych w rezerwacie przyrody Las Ochoża im. Marka Kellera badaczom udało się zgromadzić cenne dane.
Odkryto łącznie 244 zabytki, w tym 66 noży i ich fragmentów, groty strzał i włóczni, krzesiwa, sierpy, elementy ozdób (m.in. srebrną zausznicę i zapinkę podkowiastą) oraz fragmenty ceramiki. Wyniki wskazują na istnienie zabudowy zagłębionej w ziemi, palenisk i możliwych reliktów drewniano-ziemnych umocnień. Przerwa w wale może wyznaczać dawną bramę grodu. Znaleziska wykazują analogie do materiałów z grodzisk w Horodyszczu i Strzeżewie. Nieliczne zabytki z XX wieku, m.in. naboje z okresu II wojny światowej, potwierdzają lokalne przekazy o wykorzystywaniu wyspy przez Żydów ukrywających się przed Niemcami.
Na chwilę obecną badania mają charakter wstępny i będą kontynuowane. Ze względu na ochronę przyrodniczą i archeologiczną teren rezerwatu pozostaje zamknięty dla osób postronnych. Grodzisko w Kaplonosach Kolonii pozostaje dziś wyjątkowym miejscem, gdzie historia splata się z dziką naturą. (bm, fot. LWKZ)
