Podczas wojny Leon Jastrząb z Chełma, ryzykując życie udzielił schronienia żydowskiej rodzinie Singerów. Dzięki staraniom ocalałego Arie Ramona trzy lata temu Instytut Yad Vashem w Jerozolimie uznał Leona Jastrzębia za Sprawiedliwego wśród Narodów Świata. Wczoraj bohater został pośmiertnie uhonorowany tym tytułem, a medal odebrała jego wnuczka. Przy okazji tego wydarzenia Muzeum Ziemi Chełmskiej zaprasza w czwartek, 19 marca, na spotkanie spotkanie „Chełmscy Sprawiedliwi wśród Narodów Świata”, na którym przypomniani zostaną wszyscy Chełmianie, którzy otrzymali to wyjątkowe odnaczenie.
Poruszająca uroczystość, podczas której Leon Jastrząb został uhonorowany najwyższym izraelskim cywilnym odznaczeniem, odbyła się 16 marca br. w Muzeum Ziemi Chełmskiej przy ul. św. Mikołaja. Tytuł „Sprawiedliwy wśród Narodów Świata” przyznawany jest przez Instytut Yad Vashem w Jerozolimie osobom nieżydowskiego pochodzenia, które z narażeniem życia ratowały osoby narodowości żydowskiej podczas II wojny światowej. W ceremonii wzięli udział przedstawiciele Kancelarii Prezydenta RP, Ambasady Izraela, Instytutu Pamięci Narodowej, a także rodziny ratujących i ocalonych. Medal oraz dyplom honorowy wręczył wnuczce Leona Jastrzębia przedstawiciel Ambasady Państwa Izrael w Rzeczypospolitej Polskiej.
– Dzisiejsza uroczystość przypomina o niezwykłej odwadze ludzi, którzy w najtrudniejszych czasach zachowali człowieczeństwo. To fundament historii naszego miasta – stwierdził podczas ceremonii Jakub Banaszek, prezydent Chełma.
Leon Jastrząb wraz ze swoją żoną podczas wojny udzielił schronienia rodzinie Singerów – Emanuelowi, jego żonie Nomie i kilkuletniemu synowi Ludwikowi, który obecnie nazywa się Arie Ramon i za pośrednictwem łączy internetowych oglądał uroczystość w MZCh. W czasach pogardy dla ludzkiego życia, nasi rodacy nie odwrócili wzroku, ryzykując wszystko, by ratować żydowskich sąsiadów.
Splecione losy wojenne rodziny Jastrzębiów i Singerów
Leon Jastrząb urodził się 3 kwietnia 1904 roku w Grobli, w gminie Koniemłoty (powiat stopnicki). Z zawodu był monterem telegrafów i telefonów, wykwalifikowanym technikiem, a jego kompetencje zawodowe odegrały istotną rolę w okresie okupacji niemieckiej, umożliwiając mu niesienie pomocy. W 1928 roku zawarł związek małżeński z Anielą Barszczewską (ur. 1905 w Uhrusku). Małżeństwo doczekało się dwóch córek: Anny oraz Jadwigi Haliny. Rodzina początkowo mieszkała w Chełmie przy ulicy Chłodnej 4, a następnie przeniosła się na pobliską ulicę Kowalską 3, gdzie rozegrały się kluczowe wydarzenia związane z wojennymi losami rodziny. Podczas okupacji niemieckiej Leon Jastrząb pracował jako technik w niemieckich koszarach w Chełmie. W 1941 roku poznał Emanuela Singera, sierżanta rezerwy Wojska Polskiego, który po niewoli w Stalagu IA oraz osadzeniu w SS Judenlager w Białej Podlaskiej zbiegł i dotarł do Chełma w stanie skrajnego wyczerpania. Leon Jastrząb zatrudnił go jako pomocnika, wiedząc o jego żydowskim pochodzeniu i o grożących konsekwencjach. Współpracownicy Jastrzębia byli również świadomi sytuacji Singera, jednak nikt nie dopuścił się denuncjacji, co umożliwiło skuteczny ratunek. Dzięki staraniom współpracowników Jastrzębia, żona Emanuela Singera – Noma oraz ich kilkuletni syn Ludwik obecnie Arie Ramon – zostali bezpiecznie przewiezieni z getta lwowskiego do Chełma. Rodzina Singerów znalazła schronienie w domu Jastrzębiów, przy ulicy Kowalskiej 3. Pomoc ta była bezinteresowna i udzielana mimo realnego zagrożenia denuncjacją oraz grożącej za pomoc Żydom kary śmierci, przewidzianej przez władze okupacyjne. Emanuel Singer przebywał w Chełmie wraz z rodziną od 1941 roku do kwietnia 1942 roku (dokładna data nie jest znana). W maju 1942 roku wyjechał do Lwowa, gdzie zdobył aryjskie dokumenty. Następnie przeniósł się do Warszawy, sprowadził żonę i syna i zamieszkał z nimi w Choszczówce. Tam, dzięki ppłk Ignacemu Lubczyńskiemu (pseud. „Andrzej”,” Krzemień”) włączył się w struktury Armii Krajowej. We wrześniu 1942 roku Lubczyński wprowadził Singera do pracy w podziemiu. Emanuel Singer dowodził grupą specjalną odpowiedzialną za odbiór zrzutów z angielskich samolotów, broni, amunicji, materiałów wybuchowych, dolarów oraz poczty przeznaczonej dla Delegatury Rządu RP w Warszawie, a następnie za ich bezpieczny transport do zakonspirowanych magazynów na terenie miasta. Został ranny podczas Powstania Warszawskiego. Po wkroczeniu Armii Czerwonej wyjechał ponownie do Chełma, obawiając się represji NKWD wobec żołnierzy Armii Krajowej i ponownie zwrócił się o pomoc do Leona Jastrzębia.
Po wojnie Leon Jastrząb przez wiele lat utrzymywał bliskie kontakty z rodziną Singerów, także po ich emigracji do Izraela. Zmarł 14 kwietnia 1971 roku. 22 maja 2023 roku Instytut Yad Vashem w Jerozolimie, dzięki staraniom ocalonego Arie Ramona, uznał Leona Jastrzębia za Sprawiedliwego wśród Narodów Świata.
Muzeum Chełmskie przypomni Sprawiedliwych
Leon Jastrząb to niejedyny mieszkaniec Chełma, który otrzymał to niezwykle ważne wyróżnienie. W 2000 roku przyznane zostało ono rodzinie Grzesiuków z Chełma: Feliks Grzesiuk, Aniela Grzesiuk i Adela Grzesiuk-Dąbska. Tym odznaczeniem wyróżniono jeszcze kilkanaście rodzin z naszego powiatu oraz powiatu krasnostawskiego i włodawskiego. W najbliższy czwarte, 19 marca o godz. 15.00 Muzeum Ziemi Chełmskiej zaprasza na spotkanie „Chełmscy Sprawiedliwi wśród Narodów Świata”, na którym przypomniani zostaną wszyscy Chełmianie, którzy otrzymali ten honorowy tytuł. Spotkanie odbędzie się w samach Muzeum przy ul. Lubelskiej 57. Wstęp wolny!!! (mo)
