Zainspirował nas kanadyjski ekspert urbanistyczny podczas swej wizyty w Lublinie – mówią organizatorzy z Rady Kultury Przestrzeni. Lublinianie rozważają właśnie pomysł zorganizowania w mieście „Kongresu mieszkańców Lublina”. Debata na ten temat miała miejsce przed dwoma tygodniami w ratuszu
Odważne tego wieczora „Rozmowy o mieście” (tytuł cyklu spotkań) zawdzięczamy gościowi z Montrealu, który odwiedził Lublin w październiku br. narażając się nieco lokalnym urzędnikom. To Dimitri Roussopoulos – bezpardonowy krytyk technokratów na wysokich szczeblach władzy. Zaproszony na debaty z okazji 700-lecia miasta nie prawił komplementów włodarzom ratusza, twardo akcentował potrzebę partycypacji lublinian w zarządzaniu miastem. Powiedział m.in., że jako mieszkańcy mamy prawo, nawet obowiązek, dopominać się o głos w żywotnych sprawach dla swojego terenu, jak m.in. ochrona powietrza i środowiska, lokowanie inwestycji, a nade wszystko demokratyzacja samorządu.
Miasta realizujące te kwestie mają samorząd przypominający tradycję brytyjskiej Izby Gmin: silny wpływ ruchów oddolnych na sprawowanie władzy. To właśnie mógłby zapewnić Kongres Lublinian. O ile wybory co 4 lata zmieniają polityczny wkład w mieście, takie ciało może gwarantować ciągłość niektórych idei, planów, programów.
Czy potrzebujemy w Lublinie takiego forum? Jak miałoby wyglądać? Czy głos mieszkańców jest tutaj słuchany i wykorzystywany dla dobra miasta? Wreszcie, w jaki sposób obywatele mogą skutecznie rozmawiać z sobą i z władzami miasta? – zastanawiali się zebrani w sali ratusza. Dyskusja była śmiała i bezkompromisowa.
„Rozmowy o mieście 2017” są inicjatywą Forum i Rady Kultury Przestrzeni z okazji 700-lecia Lublina. – To otwarte spotkania, na których po krótkim wprowadzeniu zapraszamy do pytań i swobodnych rozmów o przyszłości miasta – mówi na wstępie dr Jan Kamiński, adiunkt KUL.
Tymczasem danie głosu mieszkańcom na istniejących w Lublinie forach obywatelskich, zwłaszcza rady miejskiej, to poważny problem demokracji lokalnej – zgłaszali obecni na sali.
Skąd taka potrzeba?
– Każdy z nas na sesjach rady miasta ma prawo zabrać głos, a nie tylko być tam obecnym fizycznie. I rada winna określić tylko, w którym momencie, a nie odmawiać – mówi Krzysztof Lipka, przypominając o prawie dostępu do informacji publicznej potwierdzonym wyrokami sądu administracyjnego.
– Jednak w przypadku Lublina jakoś to nie działa. Obywatele – utrzymujący przecież urząd miasta jako podatnicy, nie są dopuszczani do wypowiedzi na sesjach rady, nawet w komisjach szczegółowych. A prawo wysłuchania suwerena nakłada na urzędników konstytucja – akcentuje Andrzej Filipowicz (Lubelski Alarm Smogowy, radny Czechowa). Próbuje on takiej praktyce w lubelskim ratuszu torować drogę. Po licznych odmowach udzielenia mu głosu podczas sesji skarży urząd miasta do sądu. – Mieszkańcy nie mają żadnej platformy wypowiedzi, nie pozwala się nam wyrazić sprzeciwu bądź zdania odrębnego. Nawet media nam nie pomogą, gdyż same w rozmaity sposób są pod kontrolą. Kongres jest więc niezbędny – twierdzi społecznik.
Tylko jak go zainicjować? – trwała burza mózgów. Przede wszystkim poznać problemy ludzi w mieście, organizować najpierw mniejsze gremia, na których to wypłynie. Bo np. konkretne problemy lokatorskie nie będą poruszane na wielkim zgromadzeniu.
– Zaraz, zaraz. Dlaczego trzeba nas organizować w kongresy? Tu, w ratuszu pracują ludzie biorący ciężkie pieniądze z naszych podatków. Gdzie tu jest samorząd? – oburzał się Leszek Barczak, społecznik z Kalinowszczyzny. – Niby nas reprezentują, a nie rozwiązują naszych problemów. Nawet działają na szkodę mieszkańców, jak w sprawie planu zagospodarowania Lublina, albo inwestycji których nikt tu nie chce.
Kongres? Jestem za!
…lecz cechą takiego forum mieszkańców musi być sprawczość, skuteczność. Bez tego jego obrady byłoby niecelowe – uważa Michał Wolny (Porozumienie Rowerowe, ruchy miejskie). Jego zdaniem, gdy ktoś czuje się niewysłuchany przez radnych miejskich, wówczas takie ciała społeczne powstają spontanicznie, np. Rada Lokatorska w Warszawie. Dobrze więc, gdyby taki twór w Lublinie reprezentował interesy grup, które są mało widoczne w życiu miasta, bo widać jakże często urzędy zbywają wielu trudnych petentów. A może warto by pokusić się o całe pakiety spraw – np. kwestie środowiska, ekologii czy sprawy mieszkaniowe do przedyskutowania na Kongresie. Ten opracowałby raport i przedstawił władzom w ratuszu.
– Chcemy, by osoba „odbita od ściany” urzędu miała jakąś perspektywę, a takich ludzi w mieście są tysiące. Kongres pełniłby zatem również rolę integracyjną dla różnych środowisk – przekonywał Szymon Furmaniak (Partia Razem). – Prezydent deklaruje, że chce budzić w nas partycypację, obywatelskość, jednak wysłuchania przez niego głosu mieszkańców w wielu aspektach życia miasta jakoś nie widać. Np. Rada Kultury Przestrzeni wydała negatywną opinię w kwestii remontu Al. Racławickich i przecież tego nie uwzględnił…
Zebranych nurtowało więc pytanie: czy prezydent Lublina zapewniłby sprawczość takiemu gremium, czy Kongres sam musi wywalczyć sobie realną skuteczność?
Bo w mieście jest ogrom spotkań z aktywistami, ekspertami i zupełnie nic to nie daje w żywotnych sprawach mieszkańców – twierdzili uczestnicy debaty. Jak dotąd Lublin tworzy mnóstwo dokumentów dotyczących współpracy, z których niewiele wynika. I choć w sferze deklaratywnej wygląda to nawet dobrze, przełożenie tych spotkań na skutki jest znikome. Tymczasem celem istnienia Kongresu nie ma być tworzenie kolejnych dokumentów, a co najwyżej raportów z działań włodarzy i rekomendacje dla ratusza. Wpierw jednak dobrze byłoby wiedzieć od prezydenta, czy uzna takie gremium, czy usłuchałby Kongresu – brzmiał głos rozsądku.
Kto przyjdzie na Kongres?
– Jeśli Kongres ma wpływać na decyzje prezydenta miasta, ważne, by nasi przedstawiciele pochodzili ze środowisk o odpowiedniej sile nacisku, np. z różnych organizacji i ruchów miejskich oraz z 27 rad dzielnic i 7 spółdzielni mieszkaniowych – brzmiały pierwsze przymiarki inicjatorów. Liczą, że ilość deputowanych do Kongresu mogłaby iść w tysiące osób. Jak ich pomieścić, kto ich zorganizuje do pracy – zastanawiał się Henryk Bącal z Lubelskiej Spółdzielni Mieszkaniowej.
Ktoś z sali snuł obawy: Niska frekwencja ludzi w gremiach społecznych źle tutaj wróży. Bo skoro nawet na obradach małych rad dzielnic nie można zebrać quorum, może nie być z tym dobrze w szerszym zgromadzeniu.
– Taki Kongres mógłby inicjować współpracę właśnie w terenie, z radami wszystkich dzielnic. Mieszkańcy poczują wtedy siłę swego głosu – uważa Małgorzata Majewska z FKP.
– Wówczas sprawy oddolne zyskałyby większą siłę przebicia – wtórowały jej trzy panie ze wspólnoty mieszkaniowej przy ul. Grenadierów, która ma całą listę pytań do ratusza.
Zebrani radzą spisywać i definiować największe problemy, ułożyć je w panele tematyczne. I notować, kto czuje się znawcą w jakimś temacie, by móc zabierać głos na przyszłym forum.
Bo „miasto jest nasze”
…przypominają uczestnicy spotkania cytując dewizę Roussopoulosa. Inni podkreślają daremny czasem trud aktywistów w poszczególnych dzielnicach Lublina. Wolą nie wymieniać ich nazwisk.
– Urząd miasta zatrudnia armię ludzi, w tym 21 radców prawnych. Społecznicy nie chcą już walić głową w ten mur, by pokonać opór. Radni z dzielnic mają świetne pomysły, lecz dziś są zrażeni do działań, które nie przynoszą skutku. Milkną, bo i tak traktuje się ich jak pariasa. A przecież to są organy pomocnicze rady miasta – zauważa Filipowicz. Dodaje, że mimo to Lublin cechuje wysoka aktywność rad dzielnic w porównaniu do ich marazmu w wielu miastach kraju. Zbadał to dr. Arkadiusz Peisert z Uniwersytetu Gdańskiego w projekcie „Funkcjonowanie rad dzielnic w Polsce”. Dlaczego zatem, mając taką bazę partycypacji mieszkańców, społeczny potencjał dzielnic jest u nas pomijany?
Dobitnie brzmi głos aktywisty z lubelskich Tatar: – Obecnie jedynym takim forum jest Rada Kultury Przestrzeni. I ja wam publicznie dziękuję, że jesteście krytyczni wobec działań ratusza, otwieracie ludziom oczy na politykę władz miasta – podkreślał Józef Nowomiński, szef rady dzielnicy Tatary. – Ale i tak ratusz nie uwzględnia tych opinii, prowadzi swoje interesy. Musimy mieć większe forum, by śmiało wypowiadać się w mieście na takie tematy, jak zła jakość powietrza, spalanie biomasy, czy plan przebudowy Al. Racławickich. Przecież gazety o tym nie napiszą.
Radny Nowomiński twierdzi wprost, że ludzie w zapyziałej dzielnicy o tym wszystkim mało wiedzą. Pragnie nagłaśniać te żywotne dla miasta sprawy. Nie może zabraknąć głosów społeczeństwa, doceniam pracę Rady Kultury Przestrzeni, czekam jednak na Kongres Mieszkańców Lublina – stwierdził.
Dyrektor Hagemejer pyta
– Osobiście brałem udział w opracowaniu „Strategii Rozwoju Lublina na lata 2013-20” – mówił Mirosław Hagemejer, dyrektor Wydziału Planowania UM, powołując się na dokument, który ujmuje wiele z poruszanych tu zagadnień. – Nim ktoś zacznie wdrażać nowe pomysły, warto sprawdzić: a może już to działa? I warto zadać sobie szereg innych pytań: czy Kongres ma stymulować działania samopomocowe, czy raczej rozwiązania systemowe? Optowałbym za tym drugim, bo tylko tak można ulepszyć struktury już istniejące.
I pytał dalej: – Ileż osób macie za sobą, organizując taki Kongres? Jak chcecie ruszyć do tej inicjatywy całe miasto, skoro nie udaje się wam zaangażować ludzi z dzielnic? Pamiętajmy, nie można wszystkich problemów w tym kraju załatwiać akcyjnie – napomina.
MAREK RYBOŁOWICZ
