Na pamięć wielkiego zwycięstwa

Jedno ze zdjęć prezentowanych na wystawie „Lubelszczyzna w czasie wojny polsko-bolszewickiej 1919-1921”.

To była jedna z 18 przełomowych batalii w historii świata. W ramach 100. rocznicy Bitwy Warszawskiej oraz zwycięstwa w wojnie polsko-bolszewickiej Archiwa Państwowe włączają się w obchody upamiętniające te kluczowe w dziejach państwa polskiego wydarzenia

W niecałe dwa lata po odzyskaniu niepodległości (listopad 1918), Polska musiała stawić czoła wyzwaniu, jakim była obrona suwerennego bytu i walka o utrzymanie granic. Atak przyszedł ze wschodu. Wojna polsko-bolszewicka 1919-1920 mogła nie tylko rozstrzygnąć sprawę polskiej granicy wschodniej lecz zdecydować też, czy pożar rewolucji 1917 roku obejmie całą Europę.

Decydująca bitwa rozegrała się w dniach 12-15 sierpnia 1920 r. na przedpolu Warszawy. Po szeregu krwawych potyczek, 16 sierpnia atak Polaków znad Wieprza zmusił Armię Czerwoną do odwrotu. 12 października 1920 r. w Rydze delegacje RP i ZSRR podpisały rozejm i podjęły rokowania pokojowe. Brytyjski polityk Edgar Vincent D’Abernon, stojący na czele francusko-brytyjskiej misji dyplomatów przybyłej w lipcu 1920 do Warszawy, uznał Bitwę Warszawską za jedną z kilku przełomowych bitew w historii świata.

Ślady tamtych wydarzeń

Archiwa Państwowe przechowują w swych zasobach liczne świadectwa historyczne: mapy, dokumenty pisane, zdjęcia, ulotki i plakaty propagandowe składające się na pełnowymiarowy obraz wojny polsko-bolszewickiej oraz Bitwy Warszawskiej.

– Z okazji 100. rocznicy tych wydarzeń chcemy udostępnić pamiątki o nich szerokiej publiczności. Przeważają w wersji online, po to by każdy zainteresowany mógł do nich sięgnąć w dogodnej chwili i w dowolnie wybranym miejscu – mówi dr Paweł Pietrzyk, naczelny dyrektor Archiwów Państwowych.

Instytucja ta przygotowała dwadzieścia kilka atrakcyjnych inicjatyw wpisujących się w obchody Roku Bitwy Warszawskiej. To wyjątkowa okazja służąca lepszemu poznaniu losów Polski poprzez obcowanie z autentycznymi źródłami historii przedstawionymi w nowoczesnej formie.

– Wraz z Archiwum Akt Nowych przygotowaliśmy portal 1920.gov.pl będący kompendium multimedialnym wiedzy o wydarzeniach roku 1920. Od końca lipca trwa w stolicy wystawa pt. „Bitwa warszawska gwarantem pokoju w Europie”, którą współorganizujemy z Muzeum Łazienki Królewskie – zachęca dyrektor AP. – Mieszkańców Warszawy jak i turystów może też zainteresować projekt „1920/2020. Archiwum ożywione”, w ramach którego bulwary nad Wisłą wyeksponują murale inspirowane fotografiami archiwalnymi z zasobu Narodowego Archiwum Cyfrowego.

Przez całe wakacje trwa też współorganizowany z Polskim Radiem oraz Polską Fundacją Narodową konkurs „Moje Archiwum” na najciekawsze pamiątki rodzinne dotyczące wojny polsko-bolszewickiej. W tym celu wystarczy odwiedzić witryny mediów społecznościowych Archiwa Państwowe, gdzie są publikacje nawiązujące do wydarzeń 1920 r.

A lokalne propozycje…

Z inicjatywy Archiwum Państwowego w Lublinie w dniach 14-20 sierpnia będzie można obejrzeć film promujący 100. rocznicę zwycięstwa w wojnie polsko-bolszewickiej. Obraz zawiera materiały archiwalne dotyczące wydarzeń 1920 r. przechowywane w zasobach lubelskiego archiwum. Ukazuje również projekt przygotowany przez APL pt. „Walka zbrojna – walka propagandowa. Oblicza wojny polsko-bolszewickiej 1919-1921” poświęcony wydarzeniom na Lubelszczyźnie podczas ówczesnych zmagań wojennych. Z przyczyn epidemicznych film będzie dostępny jedynie na witrynie internetowej.

Te same dni sierpnia przyniosą prezentację albumu „Wojna polsko-bolszewicka 1919-1921 w materiałach archiwalnych Archiwum Państwowego w Lublinie”. Okolicznościowe wydawnictwo zawiera dokumenty oraz materiał ikonograficzny przedstawiające, w jaki sposób pobliski front działań wojennych wpływał na życie codzienne mieszkańców Lublina i Lubelszczyzny. Materiałom archiwalnym towarzyszy tu narracja o działaniach władz województwa i miasta w stanie wojny, także o nastrojach społeczeństwa regionu w obliczu ofensywy bolszewickiej na Warszawę. Album będzie można kupić jedynie w siedzibie Archiwum (ul. Jezuicka 13).

W ramach tego samego projektu przewidziano wystawy: wirtualną i w formie tradycyjnej – obie zatytułowane „Lubelszczyzna w czasie wojny polsko-bolszewickiej 1919-1921”. Ekspozycja w wersji online będzie widoczna na stronie internetowej Archiwum, natomiast wystawa tradycyjna zyska lokalizację na dziedzińcu AP (od strony archikatedry).

– Przypomnijmy, że gros wydarzeń będzie mieć miejsce w dniach 14-20 sierpnia w godzinach pracy instytucji. Czas trwania wystawy przedłużymy z uwagi na fakt zainteresowania nią młodzieży szkolnej i studentów – mówi Robert Jop, szef Sekcji Prac Naukowych i Wydawniczych oraz Popularyzacji AP Lublin.

Wydarzenia i informacje na ich temat znajdziemy pod adresem http://lublin.ap.gov.pl.

Marek Rybołowicz