14 grudnia Kościół obchodził uroczystość św. Jana od Krzyża, doktora Kościoła, założyciela karmelitów bosych – jak to się mówi specjalisty od „nocy ciemnej”.
Na drodze człowieka do Boga nieuniknionym etapem jest przeżycie duchowych ciemności. To doświadczenie pustki, osamotnienia, zniechęcenia bliskiego rozpaczy. Jednak słowo „noc” występuje u św. Jana obok słowa „oczyszczenie”. Noc oczyszcza.
By przybliżyć postać wielkich mistyków swojego zakonu, ojcowie karmelici z klasztoru przy ul. Świętoduskiej 12 w Lublinie co środę o godz. 19.00 organizują czytanie z komentarzem dzieł świętych. Lectio Carmelitana zaczęło się od „Pieśni duchowej” właśnie św. Jana od Krzyża, który był szczególnie bliski między innymi św. Janowi Pawłowi II. To z jego powodu Karol Wojtyła nauczył się hiszpańskiego i napisał rozprawę doktorską z teologii na temat „ Zagadnienia wiary w dziełach świętego Jana od Krzyża”. W pracy tej analizował i uwydatnił centralne stwierdzenie hiszpańskiego świętego, iż wiara jest jedynym, najbliższym i współmiernym środkiem do zjednoczenia z Bogiem. Jan Paweł II niejednokrotnie podkreślał, że święty z Fontiveros od pierwszych lat formacji kapłańskiej był dla niego solidnym przewodnikiem na ścieżkach wiary.
Jan de Yepes urodził się w 1542 r. w Fontiveros w Hiszpanii, w rodzinie wydziedziczonego Gonzaleza i Katarzyny Alvarez. W wieku 7 lat stracił ojca, co jeszcze bardziej zubożyło i tak bardzo skromne życie rodziny. Od dziecka imał się więc różnych zajęć. Był tkaczem, czeladnikiem krawieckim, snycerzem, malarzem, pielęgniarzem. Ukończył jednak szkołę, a nawet studiował teologię i filozofię na uniwersytecie w Salamance porównywanym wówczas do Sorbony, Oksfordu, czy Bolonii. W 1567 roku został wyświęcony na kapłana i wówczas spotkał na swej drodze karmelitankę Teresę z Avilla reformującą zakon po zmianach z 1432 r. Spotkanie w Medina del Campo miało tak olbrzymie znaczenie dla Jana, że 28 listopada 1568 r. założył on pierwszy męski zakon karmelitów bosych.
Swoje działania na rzecz reformy zakonu przypłacił 2 grudnia 1577 r. uwięzieniem w klasztorze w Toledo. Przez 9 miesięcy przebywał w celi, w której mimo drobnego wzrostu ledwie się mieścił. Nie dostał ubrania na zmianę, raz w tygodniu był biczowany przed całą kongregacją, do jedzenia otrzymywał tylko chleb, wodę i małą ilość słonych ryb. Czytał na stojąco, na ławce, przy blasku świecy padającym z sąsiedniego pomieszczenia. Wtedy powstała „Noc ciemna”. Jan doznał obecności Boga i Chrystusa, oczyszczającego odnowienia dokonującego się pod przewodnictwem Ducha Świętego, doświadczył oświeconej i dojrzalej wiary zdolnej do dostrzegania w sposób wyraźny napotykanych trudności i do ich przezwyciężania. 15 sierpnia 1578 r. udało mu się uciec. W latach 1578-1586 rozwinęła się twórczość poetycka Jana. Powstały traktaty doktrynalne – „Droga na Górę Karmel”. wspomniana „Noc ciemna”, „Pieśń duchowa”, Żywy płomień miłości”, a także mniejsze, lecz bogate w treść „ Słowa światła i miłości”, „ Rady i wskazówki”. Centralne przesłanie przemawiające z tych utworów to wiara żywa, jako przewodniczka chrześcijanina, jedyne światło w ciemnej nocy próby. To wszystko rodziło się w nim z głębokiego przeświadczenia, iż Bóg i tylko On jest Tym, który nadaje sens życiu człowieka, „ponieważ gdzie nie poznaje się Boga, nie poznaje się niczego”, a życie trzeba przeżyć w wierze, nadziei i miłości. Wiara, jak to ukazuje swoim życiem Jan od Krzyża, prowadzi do adoracji i uwielbienia. Nadaje sens i wymiar realizmu całej egzystencji człowieka W lipcu 1580 r. papież Grzegorz XIII podpisał dekret o podziale karmelitów na bosych i trzewiczkowych.
Jan od Krzyża zmarł 14 grudnia 1591 r. w wieku 49 lat, upokorzony i pozbawiony urzędów przez swoich współbraci, ale w opinii świętości. Jego habit został porozrywany na strzępy przez tłum, który żądny był relikwii. Na zawsze pozostanie jego zasługą, że wyjaśnił tę tajemniczą stronę życia duchowego, mianowicie, jak wiara prowadzi przez „noc ciemną” do Boga. Kierowanie się wiarą, nadzieją i miłością to drogowskaz dla chrześcijanina.
Św. Jan od Krzyża został beatyfikowany przez papieża Klemensa X w 1675 r., natomiast kanonizował go papież Benedykt XIII w roku 1726. Dwieście lat później został uznany Doktorem Kościoła przez Piusa XI. W ikonografii przedstawiany jest w karmelitańskim habicie. Jego atrybuty, to otwarta księga, krucyfiks, lilia i orzeł.
Elżbieta Kasprzycka
