Wysoka Górka w Chełmie po raz kolejny zaskoczyła archeologów. Podczas badań trzynastowiecznej studni pałacowej odkryto, że nad nią znajdowała się cysterna na wodę, także XIII-wieczna. W wykopie natrafiono także na pozostałości carskiej cerkwi z przełomu XIX i XX wieku.
Wysoka Górka to najwyższy punkt Góry Chełmskiej, gdzie znajdują się m.in. pozostałości zamku książęcego z XIII w., wzniesionego przez Daniela Romanowicza. Pozostałości unikatowej rezydencji wykonanej z glaukonitu, czyli „zielonego kamienia”, poddawana jest badaniom od wielu lat. Ranga tych obiektów jest wysoka, a wyjątkowa architektura, związana z cywilizacją bizantyjską, nie ma sobie porównywalnej. W badaniach uczestniczyli przez lata różni znani naukowcy, także zagraniczni. Niesamowite jest to, że wciąż dokonywane są tu nowe odkrycia. Dwa lata temu, informowaliśmy w „Nowym Tygodniu” o tym, że na „Wysokiej Górce” zauważono zapadlisko w ziemi o charakterystycznym kształcie okręgu o średnicy ponad pięciu metrów, co od razu wskazywało, że może być to studnia (w przekazach naukowych była informacja o pałacowej studni na „Wysokiej Górce”). Ziemia wokół osunęła się wówczas na głębokość kilkudziesięciu centymetrów. Miejsce jest ogólnodostępne, więc trzeba było je zabezpieczyć, aby nie stwarzało zagrożenia dla mieszkańców i turystów. Informację w tej sprawie przekazano chełmskim konserwatorom zabytków i archeologom. Wówczas, wraz z początkiem wakacji dwa lata temu, rozpoczęto badania. Prowadził je dr Stanisław Gołub, chełmski archeolog. Aby rozwiązać zagadkę zapadliska, wykonano 10-metrowy odwiert.
Wskazywał on, że mamy do czynienia z zasypiskiem, a na dnie odwiertu jest pustka, powodująca osiadanie ziemi. Archeolodzy potwierdzili wtedy, że mamy do czynienia z trzynastowieczną studnią pałacową (wtedy kopano studnie do głębokości 45-50 metrów). Ze względów bezpieczeństwa miejsce to ogrodzono. Po tych pierwszych, ważnych badaniach, prace przerwano, ale miały być wznowione, gdy znajdą się na to finanse. Teraz ratusz wysupłał pieniądze na ten cel, a dr S. Gołub wrócił na miejsce badań. Efekty dotychczasowych prac są zdumiewające. Okazuje się, że w miejscu zapadliska mamy do czynienia nie z jednym, a dwoma trzynastowiecznymi obiektami, bo okazuje się, że nad studnią o średnicy 5,5 metra była zlokalizowana cysterna, tj. zbiornik na wodę, który także pochodzi z XIII wieku. Dr S. Gołub przyznaje, że odkrycie cysterny (takie zbiorniki przeciwpożarowe kopano na głębokość 4 metrów) jest absolutnym zaskoczeniem, bo dotąd żadne źródła i żaden z badaczy nie wskazywały na jej istnienie.
– Mamy więc do czynienia w tym miejscu z dwoma trzynastowiecznymi obiektami: w górnej partii była tu cysterna, a pod nią studnia – mówi dr S. Gołub. – Druga taka cysterna w naszym mieście mieściła się jeszcze w miejscu dawnego budynku „Machajów”, a obecnie uczelni.
Wygląda na to, że po zniszczeniu i zasypaniu palatium na Wysokiej Górce, teren ten utwardzono i powstała druga faza założenia, a w zasypisku nad studnią ulokowano cysternę. Podczas trwających obecnie badań naukowcy dokopali się na głębokość około 6 metrów. Wykonano potężne prace, wykopano kilkaset ton gruzu. Ale to nie koniec sensacji, bo podczas tych wykopalisk w studni natrafiono na odkrycia z czasów nowożytnych tj. na cegły, fragmenty posadzki i lamp, butelki z przełomu XIX i XX wieku oraz inne pozostałości carskiej Cerkwi Ceryla i Metodego. Budowlę tę zbudowano na Wysokiej Górce w 1884 r., w latach 20-tych XX wieku została wysadzona, a część cerkwi wpadła do otworu. Dr S. Gołub ma nadzieję, że w przyszłym roku uda się wykonać rekonstrukcję części obiektu. Plan jest taki, by po zasypaniu go do pewnej głębokości, potem wykonać rekonstrukcję cysterny.
– Warto pokazać mieszkańcom tę ciekawostkę. To, co odkryliśmy zmienia znane dotąd fakty – mówi dr Gołub.
Naukowcy nie kryją ekscytacji, że Góra Chełmska wciąż pełna jest tajemnic i przynosi nowe odkrycia. Nieopodal, również na terenie zespołu katedralnego na Górze Chełmskiej, w pobliskim Ogrodzie Różańcowym, znajduje się kilkusetletnia studnia zamkowa o głębokości ponad 50 m, z kamienną cembrowiną. Od wielu lat jest już sucha. Wokół tego zabytku krąży mnóstwo legend. 8 lat temu, w ramach ćwiczeń, strażacy zeszli do studni na głębokość 46 metrów, aby pobrać z niej próbki do badań naukowych. W latach 80. ub.w. studnia ta stała się śmiertelną pułapką dla chłopca.








![Pływali w Chełmie dla Niepodległej. Mamy wyniki [GALERIA]](https://www.nowytydzien.pl/wp-content/uploads/2026/11/plywanie-park-800x450.jpg)
