Wydarzeniem o nazwie „Prymitywizm czy artyzm? Sztuka obozowa jako forma ruchu oporu” Muzeum na Majdanku zakończyło tegoroczny cykl spotkań, przybliżający historię Konzentrationslager Lublin.
Tym więźniom, którzy pozytywnie przeszli selekcję i nie trafili do komory gazowej, odbierano nie tylko własne ubranie i buty (przydzielając z przypadku obozową odzież i obuwie), wszelkie przedmioty osobiste (nawet te do utrzymania higieny, jak grzebienie czy szczoteczki do zębów), ale także imię i nazwisko, przydzielając numer, pod którym funkcjonowali w obozie. Widomym tego znakiem były blaszki z numerami, noszone przez nich na szyjach. Więźniowie ozdabiali je wyrytymi ornamentami. Na ukrytych przed wzrokiem nadzorców fragmentach ubrań czy czapkach wyszywali inicjały. Na miarę swoich talentów i możliwości wykonywali drobne, łatwe do ukrycia przedmioty, ponieważ nawet taki drobiazg mógł być powodem ukarania jego posiadacza.
Takie małe przykłady sztuki obozowej zaprezentowała Aleksandra Szymula – historyk sztuki z Działu Muzealiów Państwowego Muzeum na Majdanku. Były to m.in. wspomniane blaszki z numerami, biżuteria, papierośnica, pionki do gry w szachy, rysunki. Zgromadzeni poznali też nazwiska artystów – twórców niektórych z nich. To m.in. Albin Boniecki, autor prezentowanej żaby – pierwotnie z cementu (pracownica muzeum pokazała jej powojenny odlew z gipsu pomalowanego farbą, przekazany do muzeum po jego śmierci), będącej pretekstem do stworzenia baseniku, który stał się zbiornikiem przeciwpożarowym. Dzięki temu w upalne lato 1943 r. pozbawieni wody więźniowie mieli gdzie gasić pragnienie.
Dla Heleny Kurcyusz, absolwentki architektury, Boniecki w aluminiowej łyżce wyrzeźbił dziewczęcą główkę i stworzył srebrny pierścionek – w jego czerwonym oczku wpisał jej obozowy numer. Ona z kolei – by ratować grupę białoruskich chłopców w wieku od 8 do 12 lat (bo w obozie kto nie pracował, ten nie jadł) – stworzyła z nich komando robocze. Uczestnicy spotkania obejrzeli narysowane prze nią ich portreciki. Najbardziej przejmującym eksponatem była chyba jednak laleczka ubrana w obozowy pasiak, tzw. „Szarusia”. Została wykonana przez nieznane więźniarki dla jednego z osadzonych, Józefa Giebułtowicza, który kupił ją od nich za żywność, a następnie przekazał poza obóz dla swojej dwuletniej córki Basi. Laleczkę przekazała do zbiorów muzeum w 1973 r. jego żona.
Kolejnym punktem programu było zwiedzanie ekspozycji, na które zabrała uczestników Agata Kasjan – także historyk sztuki z Działu Muzealiów. W jego trakcie uczestnicy w baraku 62 mogli zobaczyć m.in. rzeźbę żółwia, którą w ramach zarządzonej przez Niemców (spodziewali się inspekcji Międzynarodowego Czerwonego Krzyża) akcji „upiększania” obozu stworzył Albin Boniecki.
Przypominała ona więźniom, by „nie spieszyli się” z pracą dla Niemców. On też jest autorem powstałej w ramach tej akcji Kolumny Trzech Orłów, która stała się pierwszym pomnikiem pomordowanych (ukryto w niej pojemnik z prochami więźniów wykradzionymi z krematorium).
Zakończył się wyjątkowy cykl w wyjątkowym roku jubileuszu likwidacji obozu i zarazem powstania muzeum. W roku następnym jego pracownicy mają w planach skoncentrować się na nowo powstałym muzeum w Sobiborze – jednym z oddziałów Państwowego Muzeum na Majdanku, ale planują też organizację wydarzeń w ramach Sezonu Lublin i Nocy Muzeów. Być może dojdzie do skutku letni cykl w sezonie wakacyjnym. Zainteresowanych zapraszamy do zerkania na stronę internetową placówki i na Facebooka.
Joanna Dudziak
