Temat utworzenia Sobiborskiego Parku Narodowego coraz mocniej dzieli mieszkańców powiatu włodawskiego. Pokazały to dwa spotkania konsultacyjne zorganizowane przez Ogólnopolskie Towarzystwo Ochrony Ptaków oraz Towarzystwo dla Natury i Człowieka, które odbyły się w Orchówku i Wyrykach. Choć organizatorzy zapowiadali społeczną debatę o przyszłości Lasów Sobiborskich, spotkania szybko przerodziły się w burzliwą dyskusję o granicach ochrony przyrody, roli Lasów Państwowych i przyszłości lokalnych społeczności.
Pierwsze spotkanie odbyło się w niedzielę, 10 maja, w świetlicy w Orchówku. Frekwencja była duża. Pojawiło się około 70 osób. Wśród uczestników znaleźli się samorządowcy, przedsiębiorcy, leśnicy, rolnicy, myśliwi, wędkarze, mieszkańcy oraz przedstawiciele organizacji ekologicznych. Już od początku było jednak widać, że zdecydowana większość sali sceptycznie podchodzi do idei powołania nowego parku narodowego. Gospodarz spotkania, wójt Włodawy Dariusz Semeniuk, już na wstępie skrytykował działania pomysłodawców powołania parku narodowego, tłumacząc, że chcą oni narzucić siłą mieszkańcom swoją argumentację i działają nie do końca jawnie.
– Mówię dziś nie tylko jako samorządowiec, ale również jako myśliwy, grzybiarz i człowiek, który od dziecka jest związany z naszymi lasami. Znam te tereny, szanuję przyrodę i wiem, jak ważna jest jej ochrona – mówi Semeniuk. – Nie trzeba jednak tworzyć kolejnych ograniczeń administracyjnych, aby dbać o naturę. Mieszkańcy naszego regionu od pokoleń żyją w zgodzie z lasem i potrafią o niego zadbać. Moim obowiązkiem jako wójta jest przede wszystkim troska o rozwój gminy i przyszłość naszych mieszkańców. Dziś największym problemem naszego regionu nie jest brak kolejnego parku narodowego, ale odpływ młodych ludzi. Młodzież wyjeżdża, ponieważ nie widzi tutaj perspektyw pracy i stabilnego życia. Nie wierzę, że utworzenie Sobiborskiego Parku Narodowego zatrzyma ten proces. Same hasła o turystyce i promocji regionu nie wystarczą, by zapewnić ludziom godne utrzymanie. Potrzebujemy konkretnych inwestycji i miejsc pracy. Dlatego uważam, że przyszłością naszej gminy powinno być przyciąganie lekkiego przemysłu i nowoczesnych zakładów produkcyjnych. Przykładem może być rozwój przetwórstwa drobiowego czy innych branż, które realnie mogą stworzyć kilkaset, a być może nawet tysiąc miejsc pracy dla mieszkańców naszego regionu. Nie możemy zamykać sobie drogi do rozwoju gospodarczego. Potrzebujemy równowagi między ochroną przyrody a możliwością normalnego życia i pracy dla mieszkańców. Jako wójt będę konsekwentnie bronił interesów naszych mieszkańców i prawa do rozwoju naszej gminy – tłumaczył samorządowiec.
Jednym z najmocniejszych głosów podczas spotkania była też wypowiedź Andrzeja Milaniuka, nadleśniczego Nadleśnictwa Sobibór, który otwarcie podważył intencje środowisk promujących utworzenie parku.
– Mam wrażenie, że w całym tym zamieszaniu nie chodzi o przyrodę, ale o zmianę zarządcy tych terenów z Lasów Państwowych. Od lat prowadzimy tutaj gospodarkę leśną w sposób odpowiedzialny, a mimo to przedstawia się nas jako zagrożenie dla przyrody. Tymczasem lasy istnieją, rozwijają się i są dostępne dla ludzi. Obawiam się, że pod hasłami ochrony przyrody kryje się próba odebrania lokalnym społecznościom wpływu na te tereny – mówił nadleśniczy. Słowa te spotkały się z wyraźnym poparciem części sali, zwłaszcza leśników i myśliwych, którzy wielokrotnie podkreślali, że obecny model zarządzania lasami pozwala łączyć ochronę przyrody z działalnością gospodarczą i społeczną.
Nie zabrakło jednak również głosów popierających ideę utworzenia parku narodowego. Jedną z osób, które publicznie opowiedziały się za projektem, była Honorata Słomiany, kierownik włodawskiego oddziału KRUS, która podkreślała, że park narodowy mógłby stać się szansą dla regionu.
– Jestem za powołaniem parku, bo to krok do przodu i najwyższa forma ochrony przyrody. Musimy myśleć nie tylko o teraźniejszości, ale też o przyszłych pokoleniach. Tereny Lasów Sobiborskich są unikatowe i zasługują na szczególną ochronę. W wielu miejscach w Polsce parki narodowe stały się impulsem do rozwoju turystyki i promocji regionu – argumentowała. Jej wypowiedź spotkała się jednak z chłodnym przyjęciem większości uczestników. Wielu obecnych zwracało uwagę, że doświadczenia innych regionów nie zawsze można przenieść na grunt powiatu włodawskiego, gdzie gospodarka i codzienne życie mieszkańców od lat silnie związane są z lasem. Emocje podczas spotkania rosły z każdą kolejną godziną. Ostrzejszy ton debaty pojawił się między innymi po pytaniu zadanym przez przewodniczącego rady gminy Włodawa Dariusza Makarewicza. – Czy to prawda, że ornitolodzy wykradali jaja cennych gatunków ptaków i sprzedawali je za granicę? – pytał publicznie samorządowiec, nawiązując do krążących od lat w regionie oskarżeń wobec części środowisk związanych z ochroną ptaków.
Pytanie wywołało wyraźne poruszenie na sali. Wielu uczestników spotkania podkreślało, że problemem jest brak dialogu i wzajemnego zaufania pomiędzy aktywistami a lokalną społecznością. Na zarzuty i krytykę odpowiadał między innymi prezes Ogólnopolskiego Towarzystwa Ochrony Ptaków Stanisław Łubieński, który przekonywał, że idea ochrony przyrody nie jest wymierzona przeciwko mieszkańcom. – Człowiek jest częścią przyrody i powinien ją chronić, by zachować dla przyszłych pokoleń. Nie chodzi o odbieranie ludziom możliwości korzystania z lasu, ale o stworzenie systemu, który pozwoli chronić najcenniejsze obszary przed degradacją. Zmiany klimatyczne są faktem i musimy myśleć o tym, co zostawimy po sobie za kilkadziesiąt lat – mówił. Mimo tych argumentów większość głosów podczas spotkania w Orchówku pozostawała krytyczna wobec projektu. Jeszcze ostrzejszy przebieg miała debata zorganizowana dzień później, 11 maja, w Wyrykach. Choć uczestników było mniej, emocje były jeszcze większe. Padały zarzuty o próbę narzucania mieszkańcom rozwiązań bez konsultacji społecznych, a także obawy dotyczące przyszłości gospodarki leśnej i ograniczeń dla mieszkańców.
Co ciekawe, w trakcie żadnego ze spotkań nie poruszono problemu dramatycznie pogarszających się stosunków wodnych,. A to właśnie brak wody stanowi dziś największe zagrożenie dla przyrody regionu, a nie brak kolejnej formy ochrony administracyjnej. Eksperci nie mają wątpliwości, że obecnie wysiłki ekologów, polityków, samorządów i aktywistów powinny skupiać się przede wszystkim na zatrzymaniu odpływu wody oraz odbudowie naturalnej retencji. Samo utworzenie parku narodowego niewiele zmieni, jeśli nie zostaną podjęte kosztowne i długotrwałe działania hydrologiczne.
Mowa tu m.in. o konieczności budowy sieci zastawek na rowach melioracyjnych, odtwarzaniu połączeń starorzeczy z rzekami czy systemie rekompensat za szkody powodowane przez bobry, które są naturalnym sprzymierzeńcem w walce o zatrzymanie wody. A o tym, że problem nie tylko istnieje, ale też z roku na rok się pogłębia, można przekonać się naocznie. Wystarczy np. wybrać się nad rezerwat „Magazyn” w gminie Włodawa, który w ubiegłym roku po raz pierwszy w historii wysechł na wiór. Z deficytem wody zmagają się też władze Włodawy, które realizują projekt rewitalizacji zbiornika Okopiec i mają nie lada problem z napełnieniem zalewu wodą, ponieważ w płynącej obok Włodawce jest jej po prostu za mało.
W dyskusji w Orchówku uczestniczył również Paul Goriup – międzynarodowy specjalista w dziedzinie ochrony przyrody, zarządzania obszarami chronionymi i ekologii, związany z brytyjską firmą NatureBureau. Obecność tak uznanego eksperta podczas spotkania dotyczącego powołania Sobiborskiego Parku Narodowego w Orchówku może świadczyć o tym, że prace nad utworzeniem nowej formy ochrony są znacznie bardziej zaawansowane, niż dotąd oficjalnie przedstawiano. Paul Goriup jest dyrektorem zarządzającym oraz szefem działu ekologii w tej organizacji. Ukończył botanikę i zoologię na University of Reading, a następnie studia magisterskie z zakresu ochrony przyrody w University College London. Jest certyfikowanym ekologiem i członkiem Chartered Institute of Ecology and Environmental Management. Specjalizuje się przede wszystkim w ornitologii i zarządzaniu terenami chronionymi. Posiada ponad 40-letnie doświadczenie zawodowe zdobywane w Europie, Afryce, Azji Centralnej i na Bliskim Wschodzie.
W latach 1982-1986 pełnił funkcję dyrektora programu ochrony w organizacji BirdLife International, gdzie nadzorował ponad 300 projektów przyrodniczych na całym świecie. Założone przez niego w 1990 roku NatureBureau realizuje projekty związane z ochroną bioróżnorodności, oceną siedlisk, monitoringiem gatunków oraz przygotowywaniem ekspertyz środowiskowych dla administracji publicznej, uczelni, inwestorów i prywatnych właścicieli gruntów. Firma zajmuje się również doradztwem przy tworzeniu polityk środowiskowych oraz organizowaniem współpracy między różnymi interesariuszami. Udział Paula Goriupa w spotkaniu w Orchówku trudno więc uznać za przypadkowy. Obecność eksperta tej klasy może sugerować, że wokół idei Sobiborskiego Parku Narodowego prowadzone są już konkretne działania koncepcyjne i analityczne, wykraczające poza etap ogólnych deklaracji czy wstępnych konsultacji. (bm)




