Odszedł ostatni żołnierz „Młota”

Mieczysław Prystupa (1929-2021)

Dnia 18 grudnia 2021 r., po długiej obłożnej chorobie, zmarł w Chełmie w wieku 92. lat Wacław Mieczysław Prystupa – niezłomny żołnierz AK i „WiN” ps. Piskorz oraz długoletni więzień polityczny tzw. okresu stalinowskiego, Weteran Walk o Niepodległość RP, kpt. WP w st. spocz. Pochowany został w asyście wojskowej na cment­­­arzu komunalnym 21 grudnia br.

Urodził się 10 października 1929 r. w Chełmie w rodzinie robotniczej. Ojciec jego Piotr pracował w miejscowej straży pożarnej, matka Julia z domu Wnuk zaś prowadziła dom. W wieku 7. lat podjął naukę w tutejszej Szkole Powszechnej im. Ks. Stanisława Staszica, a w r. 1939 wstąpił do Związku Harcerstwa Polskiego.

Był żołnierzem w placówce Pawłów rejonu V. Pawłów – Rejowiec obwodu i Inspektoratu Rejonowego Chełm Okręgu Lublin Armii Krajowej w okresie maj 1943 – lipiec 1944 z funkcją łącznika oraz oddziału zbrojnego Zrzeszenia „Wolność i Niezawisłość” por. Henryka Lewczuka ps. „Młot” i powinowskiej grupy „Zdybka” w okresie sierpień 1946 – lipiec 1947, a także więźniem politycznym (skazanym pierwotnie na 2-krotną karę śmierci i 45 lat więzienia!) w okresie sierpień 1947 – maj 1957 aresztu Powiatowego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego i Zakładu Karnego w Chełmie oraz więzień na Zamku Lubelskim (tu przebywał przejściowo w celi śmierci), we Wronkach i Strzelcach Opolskich. Jego łączny staż kombatancki i osoby represjonowanej wyniósł lat 12 miesięcy 1. Mimo późniejszej inwigilacji przez funkcjonariuszy Służby Bezpieczeństwa był od jesieni 1980 r. do przejścia na emeryturę z dniem 1 listopada 1990 r. aktywnym członkiem Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego „Solidarność” Węzła Chełm Polskich Kolei Państwowych. W środowisku lokalnym jawił się jako ostatni z żyjących, ewidentnych i niekwestionowanych, niezłomnych żołnierzy „wyklętych”.

Przysięgę AK-owską złożył przed komendantem placówki Pawłów kpt. Władysławem Jańczukiem ps. „Chart” w Lesie Borowickim, przybierając pseudonim „Piskorz”. Przewoził prasę podziemną, meldunki, amunicję i broń na placówki w Borowicy i Majdanie Stajeńskim do dowódcy drużyny Stefana Górnego ps. „Jagoda”. W maju 1943 r. jadąc pociągiem w okolicach stacji Kanie samodzielnie zdobył pistolet na oficerze niemieckim. W tym też czasie otrzymał pochwałę dowództwa za dostarczenie specjalnego meldunku o transporcie broni wagonem kolejowym ze stacji Chełm. W czerwcu 1944 r. otrzymał przydział do 2. plutonu 6. kompanii 7 pp. Legionów AK. Kompania ta została sformowana w majątku Liszno gm. Pawłów pow. Chełm w ramach Akcji „Burza” i w sierpniu tr. wyruszyła na koncentrację pod Zamość. W drodze jednak, z powodu sukcesywnego rozbrajania oddziału przez sowietów, została rozwiązana.

W grudniu 1944 r. po raz pierwszy został aresztowany przez funkcjonariuszy UB, po tygodniu zwolniony. W dwa lata później ponownie usiłowano go aresztować, wobec czego zaczął się ukrywać, po czym wstąpił do WiN-owskiego oddziału „Młota”. W marcu 1947 r. – po honorowym ujawnieniu się jego znaczącej części w Wojsławicach pow. Chełm – związany był jeszcze z kilkuosobową powinowską grupą „Zdybka”, wywodzącą się z tegoż oddziału.

8 sierpnia 1947 r. został aresztowany po raz 2. i zatrzymany w areszcie piwnicznym PUBP w Chełmie przy ul. Reformackiej, następnie odtransportowany do więzienia na Zamku. 15 grudnia 1947 r. Wojskowy Sąd Rejonowy w Lublinie skazał go na 2-krotną karę śmierci i 45 lat więzienia, który to wyrok zamieniony został wkrótce na dożywocie. W Zakładzie Karnym we Wronkach, gdzie więziony był do 1956 r., nabawił się – z powodu złego traktowania przez strażników – wielu chorób: częściowej utraty słuchu w wyniku uderzeń w głowę, nerwicy, gruźlicy, zapalenia opłucnej i choroby żołądka. 6 maja 1957 r. dopiero został ostatecznie zwolniony z Zakładu Karnego w Strzelcach Opolskich.

W czerwcu 1958 r. zatrudniono go na Odcinku Sterowania Ruchem Pociągów PKP w Chełmie, gdzie pracował aż do odejścia na emeryturę. 1 sierpnia 1964 r. zawarł związek małżeński z Heleną Chlebowską. W rok później urodził im się syn, a w 1968 r. córka.

Od 1990 r. był członkiem zwyczajnym-kombatantem Koła Chełm Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej, gdzie do końca niemal z zaangażowaniem pełnił społecznie funkcję Przewodniczącego Komisji Rewizyjnej. Ponadto był Wiceprezesem Zarządu Inspektoratu Chełmskiego Zrzeszenia „Wolność i Niezawisłość” Stowarzyszenia Społeczno-Kombatanckiego oraz aktywnym członkiem oddziałów Związku Więźniów Politycznych Okresu Stalinowskiego i Związku Inwalidów Wojennych RP w Chełmie. W 2006 r. otrzymał nominację na stopień wojskowy kapitana Wojska Polskiego w stanie spoczynku, w 2014 r. zaś legitymację członka Korpusu Weteranów Walk o Niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej.

Współdziałał merytorycznie z Muzeum Ziemi Chełmskiej im. Wiktora Ambroziewicza – zwłaszcza w związku z funkcjonowaniem w jego strukturach Miejsca Pamięci Patriotów Polskich Okresu 1944-1989 w piwnicach dawnego aresztu PUBP od 2008 r. Występował w składach delegacji lokalnego środowiska AK-„WiN” w trakcie uroczystości o charakterze religijno-patriotycznym, obchodów świąt państwowych i narodowych, rocznicowych i jubileuszowych, pochówkach zasłużonych żołnierzy-weteranów oraz kombatanckich uroczystości środowiskowych z udziałem m.in. młodzieży z dawnego Zespołu Szkół Zawodowych nr 5 im. Ks. Stanisława Staszica i d. Zespołu Szkół Ogólnokształcących nr 6 im. Kazimierza Janczykowskiego w Chełmie.

W 2014 r. stał się bohaterem filmu „Skazany na karę śmierci”, zrealizowanego przez uczniów Gimnazjum nr 6 im. Sybiraków w Chełmie pod opieką p. Beaty Łukaszewskiej-Breś na konkurs „Młodzi dla historii”, towarzyszącego wrześniowemu Festiwalowi Filmów Dokumentalnych „Niepokorni, Niezłomni, Wyklęci 1944-1989” w Gdyni. Film ten zwyciężył jednogłośnym werdyktem jury w tej edycji konkursu – czego dowodem była statuetka Anioł Wolności, eksponowana w d. ZSO nr 6. Wydarzenie to nagłośnione zostało medialnie m.in. tekstem w ogólnopolskim tygodniku „W Sieci” [Marcin Wikło, Nagraj dziadka komórką, nr 41 (97) z 6 października ub. r.], przedrukowanym następnie w lubelskim kwartalniku „Kwarta. Pismo Historyczno-Społeczne” [nr 4 (13)/ 2014], do którego dołączona była płyta DVD z filmem „Młodzi dla historii 2014”.

Wacław M. Prystupa odznaczony został krzyżami Armii Krajowej (1993) i Więźnia Politycznego 1939-1956 (1996) oraz Kawalerskim (1995) i Oficerskim (2008) Oderu Odrodzenia Polski, a ponadto wyróżniony Odznaką Pamiątkową Żołnierzy 7. pułku piech. Leg. AK (nr 65 – b.d.), Odznaką Pamiątkową Akcji „Burza” i Krzyżem Zrzeszenia „WiN” (1994), Odznaką Weterana Walk o Niepodległość (1995), Odznaką – Wyróżnieniem „Za wkład pracy społecznej w Ś.Z.Ż.A.K. poświęconej etosowi Armii Krajowej” (2002), Odznaką z okazji 55. rocznicy utworzenia Zrzeszenia „Wolność i Niezawisłość” oraz 10. Rocznicy Stowarzyszenia Społeczno-Kombatanckiego „WiN” (2006), Odznaką honorową „Za zasługi dla Ś.Z.Ż.A.K.” (2008) oraz Medalem „Pro Patria” (2012).

Cześć Jego pamięci!
Prezes Zarządu Koła Chełm Ś.Z.Ż.A.K.
Jan A. Paszkiewicz

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Please enter your comment!
Please enter your name here