14 grudnia Kościół obchodził uroczystość św. Jana od Krzyża – Doktora Kościoła, założyciela karmelitów bosych. Wyjątkowy to święty – mistyk, myśliciel.
Na drodze człowieka do Boga prędzej czy później zdarza się przeżycie duchowych ciemności. Ten nieunikniony etap, doświadczenie pustki, osamotnienia, zniechęcenia, czasem stanu bliskiego rozpaczy św. Jan od Krzyża określił terminem „noc ciemna”. Ale słowo „noc” występuje u św. Jana obok słowa „oczyszczenie”. Noc oczyszcza. Ktoś w ciężkiej sytuacji, woła nieraz „Bóg mnie opuścił”, św. Jan mówi wtedy „Bóg mnie oczyszcza”.
Nauka św. Jana od Krzyża była szczególnie bliska między innymi św. Janowi Pawłowi II. To z jego powodu Karol Wojtyła nauczył się hiszpańskiego i napisał rozprawę doktorską z teologii na temat „Zagadnienia wiary w dziełach świętego Jana od Krzyża”. W pracy tej analizował i uwydatnił centralne stwierdzenie hiszpańskiego świętego, iż wiara jest jedynym, najbliższym i współmiernym środkiem do zjednoczenia z Bogiem. Święty Jan Paweł II niejednokrotnie podkreślał, że święty z Fontiveros od pierwszych lat formacji kapłańskiej był dla niego solidnym przewodnikiem na ścieżkach wiary.
Spotkanie z reformatorką
Jan de Yepes urodził się w 1542 roku w Fontiveros, w pobliżu Avila w Hiszpanii, w rodzinie wydziedziczonego Gonzaleza i Katarzyny Alvarez. W wieku 7 lat stracił ojca, co jeszcze bardziej zubożyło i tak bardzo niezamożną rodzinę. Od dziecka imał się więc różnych zajęć. Był tkaczem, czeladnikiem krawieckim, snycerzem malarzem, pielęgniarzem. Ukończył jednak szkołę, a nawet studiował teologię i filozofię na uniwersytecie w Salamance porównywanym wówczas do Sorbony czy Oksfordu. W 1567 roku został wyświęcony na kapłana i wówczas spotkał na swej drodze karmelitankę Teresę z Avila reformującą zakon po zmianach z 1432 roku. Spotkanie w Medina del Campo wywarło tak olbrzymi wpływ na Jana, że 28 listopada 1568 roku założył on pierwszy męski zakon karmelitów bosych. Swoje działania na rzecz reformy zakonu przypłacił uwięzieniem w klasztorze w Toledo.
Upokorzony i pozbawiony urzędów
Od 2 grudnia 1577 roku, przez 9 miesięcy przebywał w celi, w której mimo drobnego wzrostu ledwie się mieścił. Nie dostał ubrania na zmianę, raz w tygodniu był biczowany przed całą kongregacją, do jedzenia otrzymywał tylko chleb, wodę i małą ilość słonych ryb. Czytał na stojąco, na ławce, przy blasku świecy padającym z sąsiedniego pomieszczenia. Wtedy powstała „Noc ciemna”. Jan pisał w swoim traktacie, że doznał obecności Boga i Chrystusa, oczyszczającego odnowienia, dokonującego się pod przewodnictwem Ducha Świętego. Doświadczył wiary zdolnej do dostrzegania w sposób wyraźny napotykanych trudności i do ich przezwyciężania. 15 sierpnia 1578 roku udało mu się uciec. W latach 1578 -1586 rozwinęła się twórczość poetycka Jana. Powstały traktaty: „Droga na Górę Karmel”, wspomniana „Noc ciemna”, „Pieśń duchowa”, Żywy płomień miłości”, a także mniejsze, lecz bogate w treść „Słowa światła i miłości”, „Rady i wskazówki”, Listy.
Wiara, twierdzi św. Jan od Krzyża, prowadzi do adoracji i uwielbienia. Nadaje sens całej egzystencji człowieka.
Śmierć w opinii świętości
Jan od Krzyża zmarł 14 grudnia 1591 roku w wieku zaledwie 49 lat, upokorzony i pozbawiony urzędów przez swoich współbraci, jednak w opinii świętości. Jego habit został porozrywany na strzępy przez tłum, który żądny był relikwii. Na zawsze pozostanie jego zasługą, że wyjaśnił tę tajemniczą stronę życia duchowego, mianowicie, jak wiara prowadzi przez „noc ciemną” do Boga. Poprzez przykład swojego życia i poprzez pisma, realizując swoje powołanie karmelity kontemplacyjnego w modlitwie, w milczeniu, w służbie, w umiarze i w wyrzeczeniu, przepajając to wszystko wiarą, nadzieją i miłością, wraz ze św. Teresą z Avila, św. Jan współuczestniczył w pełnym urzeczywistnieniu charyzmatu karmelitańskiego.
Św. Jan od Krzyża został beatyfikowany przez papieża Klemensa X w 1675 roku, natomiast kanonizował go papież Benedykt XIII w roku 1726. Dwieście lat później został uznany Doktorem Kościoła przez papieża Piusa XI. W ikonografii przedstawiany jest w karmelitańskim habicie. Jego atrybuty, to otwarta księga, krucyfiks, lilia i orzeł.
Elżbieta Kasprzycka
