1 lutego 2019 r. odbył się w Lublinie państwowy pogrzeb małżeństwa Zarzyckich, działaczy powojennego podziemia.
Historię Stefanii (ur. w 1919 r.) i Władysława (rocznik 1907) Zarzyckich opisaliśmy w poprzednim numerze „Nowego Tygodnia”. Ich leżące na uboczu, otoczone lasem gospodarstwo było ostoją partyzantów. Po wsypie i obławie złożonej z funkcjonariuszy UB, MO i Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego małżonkowie trafili do katowni na lubelskim zamku – w latach 1944–1954 więzienia karno-śledczego Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego, a ich dzieci – do placówek opiekuńczo-wychowawczych.
Zarzyckich oskarżono o to, że „od lata 1946 roku do dnia zatrzymania udzielali powtarzającej się pomocy osobom pozostającym w bandzie pod dowództwem (…)»Uskoka«, dając im zakwaterowanie i wyżywienie”.
Stefania zmarła w więzieniu. Władysława bito kijem i gumą, przetrzymywano w karcerze, do którego wlewano wodę, całymi dniami głodzono – dostawał tylko kubek kawy. O śmierci żony dowiedział się po kilkunastu dniach. Nie wiedział, gdzie ją pochowano. Wyrokiem Wojskowego Sądu Rejonowego (WSR) w Lublinie z 25 listopada 1949 r. skazano go na 15 lat pozbawienia wolności i przepadek całego mienia. Wyrok odsiadywał w Rawiczu. Zwolniony przedterminowo 16 października 1956 r. w stanie skrajnego wyczerpania, wrócił do zrujnowanego gospodarstwa i odzyskał dzieci. Walcząc o utracone mienie, po powrocie z kolejnej rozprawy 28 czerwca 1963 r. zmarł na atak serca. Pochowano go w Łuszczowie. W latach 80. XX w. rodzina przeniosła jego szczątki na cmentarz przy ul. Unickiej, w miejsce gdzie – jak wynikało z relacji grabarza – miała być pochowana Stefania.
Szczątki Stefanii zidentyfikowano podczas prac poszukiwawczych prowadzonych przez IPN w 2017 r.
Klękali tylko przed Bogiem
W krótkiej przemowie przed liturgią pogrzebową wojewoda lubelski Przemysław Czarnek podkreślił, że Zarzyccy klękali jedynie przed Bogiem, nie klękali przed oprawcami. Dodał, że choć nie byli żołnierzami niezłomnymi, to są bohaterami niezłomnymi, „bez których niemożliwa byłaby walka o niepodległość ojczyzny”.
Po zakończonej mszy przemówił prof. Krzysztof Szwagrzyk. Wiceprezes Instytutu Pamięci Narodowej, podkreślił, że państwo polskie oddaje hołd ofiarom systemu komunistycznego, ale i wszystkim rodzinom, które zostały przez niego zniszczone i doświadczone. „Rzadko – i to jest źle – mówimy o tych, dzięki którym żołnierze wyklęci, niezłomni mogli walczyć, mogli trwać. Bez pomocy ludzi, bez tych, którzy ich przygarnęli do własnego domu, pod własny dach, bez tych, którzy ich nakarmili, którzy dali odzienie, którzy przekazywali im informacje, żołnierze niezłomni nie mogliby tak długo, aż do początku lat 50-tych, trwać w walce” – podkreślił.
Zwrócił uwagę na aspekt, który często umyka historykom: na uczucia, jakie towarzyszyły Stefanii oczekującej dziecka i jej mężowi, który słyszał krzyki bitej przez śledczych żony. Podkreślił, jak ciężko jest historykom to przedstawić i jak niełatwe jest to do zrozumienia dla współczesnych.
Joanna Dudziak
