„Wieczna hańba i nienawiść naszych żołnierzy i oficerów towarzyszy mu i poza grób. Każdy, kto czuje w sobie polską krew, przeklina go – niech więc wyrzeknie się go własna jego żona i dziecko” – tak pisał komunistyczny dowódca wojskowy, zawiadamiając żonę zamordowanego żołnierza podziemia o wykonaniu egzekucji na jej mężu. Odwołanie się do tych słów stało się po latach źródłem określenia „żołnierze wyklęci”. Od 2011 r. oddajemy im 1 marca hołd, za ofiarę jaką złożyli Rzeczypospolitej.
Tak jak cała Polska, również Lublin i Świdnik, przygotowane są do uczczenia pamięci o niezłomnych bohaterach. Zaplanowano wiele uroczystości, w miejscach pamięci, przy pomnikach, tablicach, na mogiłach i grobach, pojawią się wieńce, kwiaty i znicze. Przygotowano spotkania, prelekcje, marsze i biegi. W intencji Wyklętych odprawionych zostanie wiele nabożeństw.
Pół miliona niezłomnych
Narodowy Dzień Żołnierzy Wyklętych jest wyrazem hołdu dla żołnierzy drugiej konspiracji za świadectwo męstwa, niezłomnej postawy patriotycznej i przywiązania do tradycji.
Po powstaniu IPN rozpoczęto szczegółowe badania nad historią „żołnierzy wyklętych”, czego ukoronowaniem było wydanie „Atlasu polskiego podziemia niepodległościowego 1944-1956”. Zajęcie Polski przez Armię Czerwoną i włączenie połowy jej terytorium do ZSRR sprawiło, że dziesiątki tysięcy żołnierzy nie złożyło broni. Gotowi byli walczyć przeciwko okupantowi sowieckiemu o odzyskanie niepodległości, by wypełnić złożoną przysięgę. W roku największej aktywności zbrojnego podziemia – 1945 – działało w nim bezpośrednio 150 -200 tys. konspiratorów, zgrupowanych w różnych organizacjach. Około 20 tys. z nich walczyło w oddziałach partyzanckich. Kolejnych kilkaset tysięcy stanowili ludzie zapewniający partyzantom aprowizacje, wywiad, schronienie i łączność. Dołączyć trzeba jeszcze około 20 tys. uczniów z podziemnych organizacji młodzieżowych sprzeciwiającym się komunistom.
Łącznie daje to grupę ponad pół miliona ludzi tworzących społeczność „żołnierzy wyklętych”. Szacuje się, że od 8 do 10 tys. z nich zginęło w walkach, polskich partyzantów a 5 tys. ludzi skazano na karę śmierci, z czego ponad połowa wyroków została wykona. Około 21 tys. zmarło w więzieniach na skutek brutalnych przesłuchań, chorób i fatalnych warunków w nich panujących. Aresztowanych żołnierzy poddawano podczas przesłuchań okrutnym torturom. Ciągłe bicie, przetrzymywanie w zimnej wodzie, wyrywanie paznokci, wybijanie zębów, łamanie kości, a także dręczenie psychiczne to środki, jakimi posługiwali się funkcjonariusze UB. Kilkaset tysięcy osób z przeszłością niepodległościową (wraz z rodzinami), to ludzie, którzy doświadczali represji prawie do 1989 r.
Lubelskie uroczystości
W programie tegorocznych obchodów znalazło się uroczyste złożenie kwiatów i zapalenie zniczy przy tablicy w bramie Zamku Lubelskiego, pod pomnikiem Zaporczyków na placu Zamkowym, przy mogile – pomniku Zamordowanych na Zamku Lubelskim w latach 1944-54 na cmentarzu przy ul. Unickiej, pod pomnikiem Żołnierzy Wyklętych przy parafii pw. Michała Archanioła przy ul. Fabrycznej, pod pomnikiem Narodowych Sił Zbrojnych przy rondzie NSZ i pod pomnikiem Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość przy rondzie WiN. Msza św. w intencji poległych, zamordowanych i zmarłych „ Żołnierzy Wyklętych” będzie sprawowana o godz.12.00 w kościele pw. Świętej Rodziny przy ul. Jana Pawła II..
Oprócz tego ulicami miasta przejdzie VII Lubelski Marsz Żołnierzy Wyklętych, który jest również wpisany jako jedno z wydarzeń lubelskich obchodów Dnia Pamięci Żołnierzy Wyklętych. Uczestnicy przejdą z placu Litewskiego na plac Zamkowy.
Tego samego dnia odbędzie się też zbiórka krwi „Słodka krew – przelej krew za bohaterów”. Mobilny punkt poboru krwi będzie czekał na placu Zamkowym.
Następnym punktem programu będzie konferencja historyczna w Domu Akcji Katolickiej przy ul. Jana Pawła II. Podczas niej zostaną wręczone medale Pro Partia. Będzie można też podziwiać wystawę serii monet „Wyklęci przez komunistów Żołnierze Niezłomni”, którą wydał Narodowy Bank Polski. Oprócz tego, uczestnicy wysłuchają kilku prelekcji. Artur Piekarz z IPN opowie o Żołnierzach Wyklętych. Organizatorzy zaproszą także do obejrzenia filmu „Kochankowie z lasu” Arkadiusza Gołębiowskiego i filmu „Wyklęci przez komunistów Żołnierze Niezłomni”. W trakcie uroczystości będzie też możliwość obejrzenia wystawy „Niezłomna, wyklęta, przywrócona pamięci. Danuta Siedzikówna ‘Inka’ 1928–1946”, przygotowanej przez Oddziałowe Biuro Edukacji Narodowej IPN w Gdańsku
Z kolei następnego dnia, tj. 2 lutego, będzie można uczestniczyć w drugiej konferencji. Prelegenci opowiedzą o poszukiwaniu miejsc pochówków ofiar ustroju komunistycznego na Lubelszczyźnie, pracach poszukiwawczych na cmentarzu przy ul. Unickiej, o Urzędzie Bezpieczeństwa i jego postawie wobec podziemia niepodległościowego na Zamojszczyźnie.
Natomiast w niedzielę, 4 marca 2018 roku o godz. 12.00 lubelscy biegacze wystartują do Biegu Tropem Wilczym. Przebiegną w koszulkach z podobiznami „wyklętych” alejkami Ogrodu Saskiego trasą o długości 1963 metrów – symbolizującej datę śmierci ostatniego z walczących Józefa Franczaka pseudonim „Lalek” lub trzy razy dłuższą. Zapisy trwają do 28 lutego lub wyczerpania limitu miejsc, którzy organizatorzy ustalili na 850. Więcej o lubelskim biegu i zapisach piszemy na stronie 21.
Świdnik tropem wilczym
Oficjalne uroczystości Narodowego Dnia Pamięci Żołnierzy Wyklętych w Świdniku rozpoczną się 1 marca o godz. 10 na placu Konstytucji 3 maja odśpiewaniem hymnu i złożeniem kwiatów oraz zapaleniem zniczy przy Grobie Nieznanego Żołnierza. Następnie, o godz. 11 w Miejskim Ośrodku Kultury rozpocznie się część artystyczna poświęcona Janinie Kuligowskiej-Cel ps. „Niusia” – żołnierzowi wyklętemu i długoletniej mieszkance Świdnika. Ponadto w holu kina „Lot” zostanie otwarta wystawa „Żołnierze Niezłomni – pamiętamy” oraz rozstrzygnięty zostanie konkurs „Żołnierze Wyklęci – Niepokonani”.
Tradycyjnie już żołnierzy wyklętych uczczą również uczestnicy biegu Tropem Wilczym, który odbędzie się 4 marca w Świdniku już po raz szósty. Jego koordynatorem jest Stowarzyszenie Sportowy Świdnik. Zgłosić udział w nim może prawie każdy – wystarczy mieć ukończone 14 lat. Do 1 marca zapisy są przyjmowane na stronie internetowej Stowarzyszenia (wystarczy wypełnić krótki kwestionariusz). Spóźnialscy będą mogli zapisać się także w dniu biegu, 4 marca w biurze zawodów, które będzie działało na placu Konstytucji 3 maja. Zapisy będą przyjmowane od godz. 10 do 11.45. Warto jednak zapisać się wcześniej. Do 1 marca opłata startowa wynosi 20 zł (4 marca – 25 zł), a dla 160 pierwszych uczestników zagwarantowane będą pakiety startowe, w skład których wejdą m.in. pamiątkowe koszulki i medale.
– Gorąco zachęcamy wszystkich do udziału w biegu „Tropem Wilczym”. To coś więcej niż wyścig. W ten sposób uczcimy pamięć wyklętych. Tegoroczny bieg jest wyjątkowy także dlatego, że obchodzimy setną rocznicę odzyskania przez Polskę niepodległości. Takie wydarzenie zdarza się raz w życiu. Zachęcamy do uczestnictwa całe rodziny; zwłaszcza dzieci i młodzież. Chcemy pokazywać, zwłaszcza młodemu pokoleniu, że nie da się przeżyć życia przy komputerze, chcemy przybliżać im życiorysy wyklętych oraz wartości i ideały, jakie im przyświecały – mówi Mirosław Tarkowski, koordynator biegu.
Pierwszy z dwóch zaplanowanych biegów będzie miał dystans 1963 m, co ma znaczenie symboliczne, bo to także rok śmierci ostatniego żołnierza wyklętego, sierż. Józefa Franczaka, ps. „Lalek”, który zginął na terenie powiatu świdnickiego. Jak zapowiadają organizatorzy, niewykluczone, że świdnicki bieg „Tropem Wilczym” swoją obecnością uświetni wnuk „Lalka”.
Trasa biegu będzie przebiegać ulicami Niepodległości, Wyszyńskiego, Okulickiego, Kosynierów i Niepodległości, z metą na placu Konstytucji 3 maja. Początek biegu godz. 12.
Drugi z biegów – na 5000 m – zaplanowano z myślą o tych, którzy lubią biegać i chcieliby się sprawdzić na dłuższym dystansie. W tym roku wprowadzono także opomiarowanie trasy. Klasyfikacja będzie prowadzona w kategoriach od 14, 30 i 50 lat.
Zwycięzcy biegów otrzymają puchary, medale i dyplomy. Dodatkowo wszyscy uczestnicy biegu pamięci wyklętych wezmą udział w losowaniu, w którym główną nagrodą będzie rower. Dodatkowe informacje na stronie sportowyswidnik.pl.
Joanna Niećko, EK, Katarzyna Wadowska
Określenia „żołnierze wyklęci użyto pierwszy raz na forum publicznym w 1993 r., w tytule wystawy „Żołnierze Wyklęci – antykomunistyczne podziemie zbrojne po 1944 r.”, którą zorganizowała Liga Republikańska na Uniwersytecie Warszawskim. Jej autorem był Leszek Żebrowski.
Termin „żołnierze wyklęci” upowszechnił jednak Jerzy Ślaski, publikując książkę o takim tytule.
W 2011 roku dzień 1 marca został ustanowiony świętem państwowym, poświęconym żołnierzom zbrojnego podziemia antykomunistycznego. Narodowy Dzień Pamięci „Żołnierzy Wyklętych” od tamtego czasu jest obchodzony corocznie. Pierwszy dzień marca jest dniem szczególnie symbolicznym dla żołnierzy antykomunistycznego podziemia – tego dnia w 1951 roku wykonany został wyrok śmierci na kierownictwie IV Komendy Zrzeszenia „Wolność i Niezawisłość”.
