Wojsławice znów upominają się o „straszny obraz”

Rada Gminy Wojsławice przyjęła oficjalne stanowisko „W sprawie apelu do Arcybiskupa Metropolity Lubelskiego dotyczącego możliwości odzyskania historycznego obrazu z Wojsławic”. Chodzi o XVIII-wieczne malowidło przedstawiające scenę opartą na fałszywym oskarżeniu miejscowych Żydów o mord rytualny w 1761 r. Przez lata wisiało w miejscowym kościele, a później na plebanii skąd „po cichu” trafiło do Muzeum Archidiecezjalnego w Lublinie. To kolejny apel o jego zwrot.

Stanowisko przyjęto na sesji 5 listopada 2026 r. O wprowadzenie sprawy do porządku obrad wnioskował radny Antoni Farfos. Rada wzięła pod uwagę wcześniejszy apel mieszkańców o zwrot obrazu, który 30 maja 2025 r. przewodniczący rady Adam Łopocki przekazał do Archidiecezji Lubelskiej, oraz odpowiedź bp. Mieczysława Cisły.

Radni zaproponowali rozmowy o możliwości powrotu malowidła do Wojsławic. Zadeklarowali gotowość do uzgodnienia warunków jego zabezpieczenia i prezentacji. Podkreślili, że zależy im na zachowaniu pamięci o dawnych mieszkańcach Wojsławic i rzetelnym przedstawieniu wydarzeń z 1761 roku.

Zaraz po sesji stanowisko przesłano abp. Stanisławowi Budzikowi. W piśmie do metropolity samorząd zaznaczył, że chce wykorzystać obraz do edukacji historycznej, zapewniając mu warunki zgodne z wymogami konserwatorskimi.

Pilipiuk proponuje izbę pamięci

O powrót obrazu upomniał się też Andrzej Pilipiuk, pisarz, autor opowieści o Jakubie Wędrowyczu i prezes Fundacji Ku Przeszłości. W piśmie z 30 września 2026 r. zwrócił się do metropolity lubelskiego w imieniu mieszkańców Wojsławic.

– W czasie I wojny światowej Wojsławice zostały prawie całkowicie zniszczone. W tej sytuacji każda ocalała pamiątka z przeszłości staje się szczególnie ważna – pisał Pilipiuk.

Przypomniał, że sprawę fałszywego oskarżenia wojsławickich Żydów opisywali historycy, a w literaturze nawiązała do niej Olga Tokarczuk w „Księgach Jakubowych”. Pilipiuk zaproponował, by obraz pokazać w Gminnej Izbie Pamięci wraz z komentarzem wyjaśniającym okoliczności jego powstania i tło fałszywego oskarżenia.

Z kościoła na plebanię, z plebanii do muzeum

Sprawa wywozu obrazu stałą się publiczna w 2024 r., podczas XV Spotkania Trzech Kultur. Jeden z członków Stowarzyszenia Miłośników Wojsławic powiedział wtedy, że obraz „wyparował” z plebanii i z Wojsławic.

Malowidło przez lata znajdowało się w kościele pw. św. Michała Archanioła. Wisiało w kruchcie, a później, ze względu na drastyczną treść, przeniesiono je do zakrystii, gdzie nadal można je było oglądać. Z czasem trafiło na nową plebanię. Według wyjaśnień księży jednym z powodów tej decyzji była chęć ukrycia obrazu przed władzami komunistycznymi. Część mieszkańców podchodziła do tego wyjaśnienia sceptycznie.

Obraz ostatecznie bez informowania mieszkańców i konserwatora zabytków trafił „po cichu” do Muzeum Archidiecezjalnego w Lublinie. Kiedy wojsławiczanie dowiedzieli się o tym zaczęli domagać się, by dzieło znów można było oglądać w Wojsławicach.

Kuria podtrzymuje stanowisko

Początkowo kuria wskazywała na potrzebę renowacji obrazu i dawała do zrozumienia, że jego powrót do Wojsławic po zakończeniu prac nie jest wykluczony. W odpowiedzi na apel z maja 2025 r. przyznała jednak, że ze względu na treść malowidło nie powinno wrócić do kościoła. Sprzeciwiła się też wystawieniu go w dawnej synagodze, wskazując, że ekspozycja mogłaby być bolesna dla społeczności żydowskiej i przywoływać pamięć o fałszywych oskarżeniach o mord rytualny.

9 października 2026 r. kanclerz Kurii Metropolitalnej w Lublinie, ks. dr Adam Jaszcz, podtrzymał to stanowisko. Wyjaśnił, że obraz trafił do muzeum około dziesięciu lat temu, ponieważ wymagał zabezpieczenia i prac konserwatorskich. Według kanclerza płótno należy do archidiecezji i nie figuruje w ewidencji parafii w Wojsławicach. Kuria uważa muzeum za właściwe miejsce do jego przechowywania.

– Na danym etapie jest zdecydowanie za wcześnie, aby podejmować taką decyzję – stwierdził ks. Adam Jaszcz, odnosząc się do możliwości powrotu obrazu. Dodał, że na razie nie potrafi wskazać miejsca, w którym dzieło mogłoby być eksponowane.

Wojsławiccy samorządowcy liczą, że listopadowy apel pozwoli wrócić do rozmów o tym, czy i na jakich warunkach obraz mógłby być pokazywany w Wojsławicach.

Drastyczny w swojej wymowie obraz był ściśle związany z Wojsławicami i zbrodnią, która miała się tam wydarzyć w 1761 roku. Przed Świętami Wielkanocnymi z rzeki przepływającej przez Wojsławice wyłowiono bardzo okaleczone i zmaltretowane zwłoki trzyletniego chłopca. Bez trudu rozpoznano ciało synka Marcina i Katarzyny Andrzejuków ze wsi Czarnołozy – Mikołaja. O zbrodnię na tle rytualnym oskarżono miejscowych Żydów fabrykując dowody i podstawiając świadków. Sprawa trafiła do sądu w Krasnymstawie, gdzie poddani okrutnym torturom Żydzi przyznali się do niepopełnionej zbrodni i zostali ścięci. Sprawa wojsławickich Żydów stała się głośna w całej Rzeczypospolitej. W końcu trafiła do Sądu Papieskiego, który orzekł, że oskarżenie było fałszywe, a wyroki zostały wydane niesłusznie. Podobnych spraw było w wówczas w Rzeczypospolitej i wystawiało katolikom, jak i Kościołowi, nienajlepsze świadectwo.

Dziękujemy, że przeczytałaś/eś nasz artykuł do końca.

Bądź na bieżąco!

Herb gmina Wojsławice
Wiadomości lokalne

gmina Wojsławice

Wszystkie artykuły z: gmina Wojsławice
Najnowsze Wydanie
2026-11-16 Nowy Tydzień tygodnik lokalny
5,00zł Kup Gazetę