Sąd Rejonowy w Chełmie uznał, że czyny oskarżonego uległy przedawnieniu, a lubelski sąd odwoławczy – że oskarżyciel naciąga kwalifikację czynu, bo zbrodnie przeciwko ludzkości były popełniane na terenie Wołynia, Kambodży, Rwandy czy byłej Jugosławii, ale nie w Chełmie. Obie decyzje Sąd Najwyższy podsumował jednym zdaniem – należy je zbyć milczeniem. Zgodnie z orzeczeniem SN sprawa byłego komendanta milicji wraca na wokandę.
Sąd Rejonowy w Chełmie będzie musiał ponownie rozpatrzyć sprawę Henryka K., którego IPN oskarżył o bezprawne internowanie 68 opozycjonistów w stanie wojennym w grudniu 1981 roku – orzekł w ubiegły wtorek (17 grudnia) Sąd Najwyższy, uchylając decyzje sądów I i II instancji o umorzeniu postępowania.
„Organy państwa komunistycznego polegały na projektach różnych przepisów i mogły sobie polegać, ale sąd nie mógł przejść nad tym do porządku. Organom państwa komunistycznego wolno było wszystko, tylko nic nie było wolno obywatelowi. Choćby z tego względu rozstrzygnięcia zapadłe w tej sprawie nie mogły się ostać, gdyż wchodzimy na zagadnienie ewentualnej zbrodni przeciw ludzkości” – mówił w uzasadnieniu orzeczenia SSN Kazimierz Klugiewicz, cytowany przez ogólnokrajowe media.
Henryk K. (85 lat, emerytowany w stopniu pułkownika), były komendant wojewódzki Milicji Obywatelskiej w Chełmie, został oskarżony przez śledczych z Instytutu Pamięci Narodowej o zbrodnie komunistyczne, stanowiące jednocześnie zbrodnie przeciwko ludzkości, które się nie przedawniają. Tak właśnie IPN nazwał działania K. w okresie od 12-16 grudnia 1981 r., kiedy to oskarżony bezprawnie pozbawił wolności 68 osób.
Podejmując decyzje o internowaniu działaczy ówczesnej opozycji, K. powoływał się na rzekomy dekret „O ochronie bezpieczeństwa państwa i porządku publicznego w czasie obowiązywania stanu wojennego”. W rzeczywistości ten akt prawny nie został opublikowany i według powszechnie przyjętych zasad prawnych nigdy nie obowiązywał (jedynie 17 grudnia opublikowano „Dekret o stanie wojennym”, czyli zupełnie inny akt prawny).
Co wielokrotnie podkreślał IPN, internowanie opozycjonistów w pierwszych dniach stanu wojennego bez jakiejkolwiek podstawy prawnej było elementem szerokich działań władzy, mających na celu osłabienie opozycji. Jednak w sierpniu 2017 roku Sąd Rejonowy w Chełmie umorzył sprawę, uznając, że zarzucane Henrykowi K. czyny nie są zbrodnią przeciwko ludzkości, a ich karalność się przedawniła. IPN złożył odwołanie, ale sąd II instancji utrzymał w mocy decyzję o umorzeniu.
Dodał przy tym, że IPN naciąga kwalifikację czynu do rozmiarów zbrodni przeciwko ludzkości w „szlachetnym celu zadośćuczynienia poczuciu społecznej sprawiedliwości”, a to jest nadużyciem i obraża okaleczonych, gwałconych (często zbiorowo i wielokrotnie), oddawanych w niewolę lub mordowanych (często na oczach najbliższych) ofiar prześladowań, np. w byłej Jugosławii, Liberii, Rwandzie, Kambodży, Darfurze, Erytrei czy w latach 1943-44 na Wołyniu. W wyniku kasacji sprawą zajął się SN.
Teraz SN przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez chełmski SR w celu wyjaśnienia, czy rzeczywiście pozbawienie wolności bez podstawy prawnej trwało mniej niż 7 dni, czyli do 17 grudnia 1981 r., czy jednak cały okres internowania powinien być liczony jako oparty na nieistniejącym akcie prawnym. Sędzia SN jasno wyraził się też, co myśli o decyzjach obu sądów o umorzeniu sprawy: „Należy je zbyć milczeniem”.
Henryk K. był komendantem wojewódzkim MO w Chełmie od stycznia 1981 r. W 1990 r. przeszedł na emeryturę. Grozi mu do 10 lat pozbawienia wolności. (pc)
