14 grudnia Kościół obchodził uroczystość św. Jana od Krzyża, doktora Kościoła, założyciela karmelitów bosych. Od 12 grudnia w kościele karmelitów przy ul. Świętoduskiej w Lublinie dwa razy dziennie można było wysłuchać kazań głoszonych o specjaliście od „nocy ciemnej”.
Na drodze do Boga prędzej czy później, zdarza się przeżycie duchowych ciemności. Ten nieunikniony etap, doświadczenie pustki, osamotnienia, zniechęcenia, czasem stanu bliskiego rozpaczy wprawdzie się pojawia, ale słowo „noc” występuje u św. Jana obok słowa „oczyszczenie”
Noc oczyszcza
Ktoś w ciężkiej sytuacji woła nieraz „Bóg mnie opuścił”. Św. Jan mówi wtedy „Bóg mnie oczyszcza”. Nauka św. Jana od Krzyża była szczególnie bliska między innymi św. Janowi Pawłowi II. To z jego powodu Karol Wojtyła nauczył się hiszpańskiego i napisał rozprawę doktorską z teologii na temat „Zagadnienia wiary w dziełach świętego Jana od Krzyża”. W pracy tej analizował i uwydatnił centralne stwierdzenie hiszpańskiego świętego, iż wiara jest jedynym, najbliższym i współmiernym środkiem do zjednoczenia z Bogiem. Jan Paweł II niejednokrotnie podkreślał, że święty z Fontiveros od pierwszych lat formacji kapłańskiej był dla niego solidnym przewodnikiem na ścieżkach wiary.
Jan de Yepes urodził się w 1542 roku w Fontiveros w pobliżu Avila w Hiszpanii, w rodzinie wydziedziczonego Gonzaleza i Katarzyny Alvarez. W wieku 7 lat stracił ojca, co jeszcze bardziej obniżyło i tak bardzo skromny materialny statys rodziny. Od dziecka imał się więc różnych zajęć. Był tkaczem, czeladnikiem krawieckim, snycerzem, malarzem, pielęgniarzem.
Ukończył jednak szkołę, a nawet studiował teologię i filozofię na uniwersytecie w Salamance, porównywanym wówczas do Sorbony, Oksfordu czy Bolonii. W 1567 roku został wyświęcony na kapłana i wówczas spotkał na swej drodze karmelitankę Teresę z Avila, reformującą zakon po zmianach z 1432 roku. Spotkanie w Medina del Campo wywarło tak olbrzymi wpływ na Jana, że 28 listopada 1568 roku założył on pierwszy męski zakon karmelitów bosych.
Uwięziony przez faryzeuszy
Swoje działania na rzecz reformy zakonu przypłacił uwięzieniem w klasztorze w Toledo. Od 2 grudnia 1577 roku przez 9 miesięcy przebywał w celi w, której, mimo drobnego wzrostu, ledwie się mieścił. Nie dostał ubrania na zmianę, raz w tygodniu był biczowany przed całą kongregacją, do jedzenia otrzymywał tylko chleb, wodę i małą ilość słonych ryb. Czytał na stojąco na ławce przy blasku świecy padającym z sąsiedniego pomieszczenia. Wtedy powstała „Noc ciemna”.
Jan doznał oczyszczającej obecności Boga i Chrystusa. 15 sierpnia 1578 roku udało mu się uciec z uwięzienia. W latach 1578-1586 rozwinęła się twórczość poetycka Jana. Powstały traktaty doktrynalne – „Droga na Górę Karmel”, wspomniana „Noc ciemna”, „Pieśń duchowa”, Żywy płomień miłości”, a także mniejsze, lecz bogate w treść „Słowa światła i miłości”, „Rady i wskazówki”, szereg listów. Centralne przesłanie wypływające z tych utworów, to wiara żywa jako przewodniczka chrześcijanina, jedyne światło w ciemnej nocy próby.
Wzgardzony przez współbraci
W młodości Jan nauczył się żyć jako pielęgniarz i murarz, pracował w ogrodzie i ozdabiał kościół. Potem, spełniając obowiązki przełożonego i wychowawcy, był zawsze czujny na potrzeby duchowe i materialne swoich podopiecznych. Pieszo przemierzał duże odległości, aby służyć w sprawach ducha swoim siostrom, karmelitankom bosym, będąc głęboko przekonanym o szczególnej wartości dla Kościoła ich życia kontemplacyjnego.
To wszystko wynikało z głębokiego przeświadczenia, iż Bóg i tylko On jest Tym, który nadaje sens życiu człowieka, „ponieważ, gdzie nie poznaje się Boga, nie poznaje się niczego”, a życie trzeba przeżyć w wierze, nadziei i miłości. Wiara, jak to ukazuje swoim życiem św. Jan od Krzyża, prowadzi do adoracji i uwielbienia, nadaje sens całej egzystencji człowieka W lipcu 1580 roku papież Grzegorz XIII podpisał dekret o podziale karmelitów na bosych i trzewiczkowych. Jan od Krzyża zmarł 14 grudnia 1591 roku w wieku zaledwie 49 lat, upokorzony i pozbawiony urzędów przez swoich współbraci, jednak w opinii świętości. Jego habit został porozrywany na strzępy przez tłum, który żądny był relikwii.
Św. Jan od Krzyża został beatyfikowany przez papieża Klemensa X w 1675 roku, natomiast kanonizował go papież Benedykt XIII w roku 1726. Dwieście lat później został uznany doktorem Kościoła przez Piusa XI. W ikonografii przedstawiany jest w karmelitańskim habicie. Jego atrybuty, to otwarta księga, krucyfiks, lilia i orzeł.
Elżbieta Kasprzycka
