8 września, w Bazylice pw. Narodzenia Najświętszej Marii Panny odbędzie się doroczny odpust z okazji święta Patronki, połączony z 260 rocznicą Koronacji Obrazu Matki Boskiej Chełmskiej. Uroczystości odbywać się będą pod hasłem, „Dziękujemy Ci Matko i Królowo”. W uroczystościach uczestniczyć będą m.in. kardynał Grzegorz Ryś i metropolia lubelski, ks. bp Stanisław Budzik
Uroczystości jak zwykle rozpoczną się już 7 września o godz. 16 od przywitania przybywających na odpust pielgrzymów z parafii z całego powiatu chełmskiego. O godzinie 18.00 odprawiona będzie msza święta której przewodniczyć będzie ks. bp Adam Bab. Będzie ona połączona z jubileuszem 50-lecia kapłaństwa ks. Jerzego Gardy, ks. Józefa Piłata i ks. Tomasza Roszkowskiego. O godzinie 21.00 odbędzie się Apel Maryjny i Droga Krzyżowa po Chełmskiej Kalwarii.
W poniedziałek, 8 września o godz. 11.30 odprawiona zostanie suma odpustowa. Przewodniczyć jej będzie ks. kardynał Grzegorz Ryś, metropolita łódzki, a koncelebrować będą; ks. abp Stanisław Budzik, ks. bp Czesław Kozon z Kopenhagi, ks. bp Mieczysław Cisło, ks. bp Józef Wróbel i ks. bp Adam Bab. Po mszach o 9.00, 11.30, 16.00 i 18.00 odbędzie się „błogosławieństwo róż”. Ten zwyczaj nawiązuje do opowieści o cudzie jaki miał miejsce w Sanktuarium Maryjnym na Górze Chełmskiej. Przyszła tu kobieta z niewidomym synkiem. Trzymała w ręku bukiet róż. Tymi różami dotykała cudownego obrazu Matki Boskiej Chełmskiej. Później płatkami róż z bukietu przetarła oczy dziecka. I wtedy zdarzył się cud, chłopczyk zaczął widzieć.
Matka Boska Chełmska
Obraz Matki Boskiej Chełmskiej od zawsze otaczany był szczególnym kultem jako „wielkimi łaskami słynący”. W roku 981 Książe Kijowski Włodzimierz, po zdobyciu Chełma wprowadził chrześcijaństwo i ustanowił biskupstwo obrządku wschodniego. Dwadzieścia lat później, w miejscu pogańskiej gontyny postawił drewnianą świątynię. W XIII wieku, Książe Daniel Romanowicz przeniósł do Chełma stolicę Rusi Zachodniej. W miejscu obecnej Bazyliki pobudował cerkiew Bogurodzicy. Kiedy dokładnie na Górze Chełmskiej pojawił się Obraz Matki Boskiej Chełmskiej trudno powiedzieć. Wiadomo, że była to ikona bizantyjska z X wieku, namalowana na płótnie naciągniętym na deskę cyprysową. Legenda głosi, że obraz w 988 roku przywiozła cesarzówna Anna jako wiano. Książe Włodzimierz miał go umieścić w 1001 w wybudowanej przez siebie świątyni. Bardziej prawdopodobny jest zapis kronikarski, że ikonę przywiozła z Kijowa do Chełma w połowie XIII wieku siostra Księcia Daniela, Teodora. Po 1595 roku obraz znalazł się pod opieką biskupów unickich. W roku 1651 za namową Jakuba Suszy, późniejszego biskupa chełmskiego, obraz zabrał król Jan Kazimierz. Matka Boska towarzyszyła mu jako cenna relikwia we wszystkich wyprawach wojennych. Na srebrnym antypedium umieszczonym na podstawie ołtarza głównego chełmskiego sanktuarium jest upamiętniona scena jak Jan Kazimierz modli się przed obrazem na chwilę przed bitwą pod Beresteczkiem. Po tym wydarzeniu odbyła się koronacja obrazu. Po kasacji Unii kościół na Górze Chełmskiej stał się cerkwią prawosławną. W roku 1915 duchowni prawosławni uciekając prze wojskami austriackimi na wschód zabrali chełmską świętość – obraz Matki Boskiej Chełmskiej. Przez długi lata nie było wiadomo, co się z nią stało. Dopiero na początku XXI wieku okazała się, że jest w Łucku i umieszczona została w tamtejszym muzeum. W roku 1919 po otwarciu na Górze Chełmskiej kościoła katolickiego w ołtarzu głównym umieszczono znalezioną na strychu kopię obrazu. W 1938 roku wymienioną ją na replikę namalowaną przez chełmskiego artystę Władysława Ukleję. Obraz ten koronował w 1946 roku biskup lubelski, Stefan Wyszyński.
Tradycje odpustowe
W okresie międzywojennym świątynia została przekazana katolikom, a w 1931 roku powołano Parafię Mariacką. Jej pierwszym proboszczem został ks. Julian Jakubiak. W święto Chrystusa Króla, 25 października 1931 roku miała miejsce uroczysta inauguracja parafii Narodzenia Najświętszej Marii Panny. Ożył kult Matki Boskiej Chełmskiej, a Góra Chełmska stała się centrum religijnym Ziemi Chełmskiej.
Proboszcz Julian Jakubiak doszedł do wniosku, że należy znacznie rozwinąć, tak pod względem organizacyjnym, liturgicznym i duszpasterskim, coroczne święto 8 września. Chodziło o przekształcenie zwykłego odpustu w religijne i patriotyczne święto Ziemi Chełmskiej. Pierwszy parafialny odpust odbył się w 1932 roku. Proboszcz Parafii Mariackiej powołał Komitet Organizacyjny spośród przedstawicieli władz powiatowych, miejskich, wojska i inteligencji. Podczas odpustu w roku 1936 po raz pierwszy świątynię na Górze Chełmskiej nazwano Sanktuarium Ziemi Chełmskiej. Jeszcze w 1933 roku ks. Jakubiak zainteresował uroczystościami odpustowymi dyrekcję Polskiego Radia. Dzięki temu, począwszy od 1933 Polskie Radio transmitowało wydarzenia odpustowe z Chełma na całą Polskę.
W latach 1939 – 1945 była przerwa w funkcjonowaniu Parafii Mariackiej. W dniu 8 września 1939 nic nie zapowiadało tragedii. Odpust rozpoczął się jak każdego roku. Kościół był wypełniony głównie kobietami i uchodźcami z centralnej Polski. Tego dnia było pierwsze bombardowanie Chełma. Liturgię przerwano, a wierni schronili się w podziemiach kościoła. W maju 1940 roku władze okupacyjne oddały katedrę z całym zespołem obiektów Ukraińcom. Pojawiły się tabliczki „Polakom wstęp wzbroniony”. Dopiero w roku 1944 decyzją PKWN katedrę przekazano katolikom. Od tamtej pory kultywowane są odpusty maryjne i tak jak było od początku, odpust 8 września przyciąga na Chełmską Górę jak kiedyś, pielgrzymów z regionu i nie tylko. Juliusz Stachira
