GEN. JÓZEF PLISOWSKI

Jednym z wątków przewijających się w „Chełmskim Słowniku Biograficznym” jest przypominanie osób legitymujących się stopniem generała, najczęściej Wojska Polskiego i związanych w różnorodny sposób z Chełmem, np. poprzez pełnienie służby w tym mieście. Kolejną postacią tej kategorii jest generał brygady Józef Plisowski, który w okresie międzywojennym przebywał w Chełmie jako dowódca 2 Grupy Artylerii.

Józef Plisowski urodził się 31 marca 1877 roku we wsi Nerubajka pod Humaniem (w guberni kijowskiej). Pochodził ze starego rodu ziemiańskiego, posługującego się herbem Odrowąż (w wielu zapisach rodzina występowała jako Odrowąż-Pilsowscy). Był synem Karola Wilhelma Józefa Plisowskiego i Marii Ambrożyny z domu Hołub. Państwo Plisowscy posiadali jeszcze dwóch synów – Konstantego i Kazimierza, którzy w okresie międzywojennym również służyli w Wojsku Polskim. Konstanty Plisowski był wybitnym kawalerzystą i w kampanii wrześniowej w stopniu generała brygady dowodził między innymi Nowogródzką Brygadą Kawalerii. Później przebywał w obozie w Starobielsku i został zamordowany przez NKWD w Charkowie. Natomiast Kazimierz Plisowski, który dosłużył się stopnia pułkownika, w 1939 roku dowodził (również między innymi) Suwalską Brygada Kawalerii, a następnie walczył pod rozkazami gen Franciszka Kleeberga w Samodzielnej Grupie Operacyjnej „Polesie”. Po zakończeniu walk przebywał w niewoli niemieckiej (zmarł w 1962 roku w Warszawie).

Józef Plisowski po osiągnięciu odpowiedniego wieku rozpoczął naukę w Korpusie Kadetów w Niżnym Nowogrodzie, gdzie uzyskał świadectwo maturalne. Następnie kształcił się w Konstantynowskiej Szkole Artylerii w Petersburgu, którą ukończył w 1897 roku, uzyskując stopień podporucznika. W kolejnych latach służył w 19 Brygadzie Artylerii, awansując w 1900 roku do stopnia porucznika. W latach 1901 – 1903 studiował na Politechnice Lwowskiej i następnie powrócił do służby w armii rosyjskiej, ponownie w 19 Brygadzie Kawalerii (czasowo również w I Syberyjskiej Brygadzie Artylerii). Podczas I wojny światowej dowodził baterią (w składzie 19 Brygady) i uczestniczył w działaniach wojennych na froncie wschodnim, między innymi w starciach pod Podhajcami, Lwowem oraz w walkach o twierdzę Przemyśl. Walczył również Karpatach (na Przełęczy Dukielskiej). Służbę w armii carskiej zakończył w stopnia pułkownika. Pod koniec 1917 roku zgłosił się do punktu koncentracyjnego III Korpusu Polskiego, jednak nie otrzymał przydziału w związku z szybkim rozwiązaniem formacji.
W listopadzie 1918 roku płk Józef Plisowski przybył do Warszawy i zgłosił się do Wojska Polskiego. Na początku grudnia objął obowiązki zastępcy i następnie szefa Sekcji Zaopatrzenia Departamentu Artylerii Ministerstwa Spraw Wojskowych. 25 maja 1919 roku został przeniesiony do formacji linowych. Został dowódcą 9 Pułku Artylerii Polowej, działającego w ramach 9 Dywizji Piechoty. W jej składzie uczestniczył w wojnie polsko-bolszewickiej. Zweryfikowany w stopniu pułkownika (z dniem 1 kwietnia 1920 roku), czasowo dowodził również artylerią w Dywizji Górskiej (z czasem funkcjonującej jako 21 Dywizja Piechoty) oraz trzykrotnie pełnił obowiązki dowódcy 9 Brygady Artylerii. Za udział w wojnie został odznaczony trzykrotnie Krzyżem Walecznych.
Po zakończeniu wojny pozostał w wojsku i pełnił funkcję dowódcy 10, 2 i 25 Pułku Artylerii Polowej. 13 maja 1925 roku objął kierownictwo Szefostwa Artylerii i Służby Uzbrojenia w Dowództwie Okręgu Korpusu Nr II w Lublinie. Ukończył również w Warszawie Centrum Studiów Artyleryjskich oraz Kursy Informacyjne dla Wyższych Dowódców. Od 1926 roku kierował 2 Okręgowym Szefostwem Artylerii. W trakcie pełnienia tej funkcji został awansowany z dniem 1 stycznia 1928 roku do stopnia generała brygady. W marcu 1929 roku została utworzona 2 Grupa Artylerii (na bazie Okręgowego Szefostwa Artylerii) z siedzibą w Chełmie, której podlegały wszystkie formacje artyleryjskie Okręgu. Złożona z trzech oficerów formacja (dowódca i dwóch oficerów sztabowych) zajmowała się sprawami personalnymi, organizacyjnymi i szkoleniowymi. Dbała również o kwestie uzbrojenia i organizację ćwiczeń. Gen. Józef Plisowski otrzymał stanowisko dowódcy nowej struktury i w związku z nowymi obowiązkami przybył do Chełma. Funkcję wypełniał do listopada 1930 roku i następnie przeszedł w stan spoczynku (z dniem 30 listopada 1930 roku). Na stanowisku dowódcy 2 Grupy Artylerii zastąpił go płk Henryk Kress. W trakcie pobytu w Chełmie, obok wypełniania obowiązków służbowych, uczestniczył w życiu towarzyskim i kulturalnym miasta. Między innymi był członkiem kwartetu smyczkowego (był uznawany za znakomitego skrzypka), funkcjonującego pod nazwą Koło Muzyków Amatorów (wraz z prof. Aleksandrem Wilczyńskim, Antonim Rostem i dr. Dawidem Wolbergerem). Należał do osób dosyć popularnych, o czym może świadczyć karykatura wykonana przez Zenona Waśniewskiego (przechowywana jest w zbiorach Muzeum Ziemi Chełmskiej im. Wiktora Ambroziewicza).
W 1935 roku gen. Józef Plisowski zamieszkał w Lublinie, a następnie w Warszawie. Po wybuchu II wojny światowej przebywał na Lubelszczyźnie. W styczniu 1940 roku powrócił do Warszawy i zaangażował się w działalność konspiracyjną. Był między innymi członkiem komisji kwalifikującej dla oficerów Armii Krajowej. W stolicy przebywał również w okresie powstania warszawskiego. Po kapitulacji zamieszkał we wsi Śniadka koło Bodzentyna, a w marcu 1945 roku powrócił do Warszawy. Zmarł w Warszawie 24 lipca 1966 roku i został pochowany na cmentarzu na Powązkach. Z małżeństwa z Janiną Stanisławą z Opoczyńskich, miał troje dzieci: Jadwigę Anielę (1906), Karola Mariana (1908) i Władysława (1911). Jego obszerny biogram (wraz z biogramami braci), autorstwa Mieczysława Wrzoska, można odnaleźć w „Polskim Słowniku Biograficznym” (tom XXVI z 1981 roku).