Naukowcy zrekonstruowali twarze XIII-wiecznych Chełmian, a konkretnie dwóch mężczyzn i kobiety, pochowanych w kryptach Sanktuarium Maryjnego na Górze Chełmskiej. Jeden z mężczyzn, którego wygląd odtworzono był prawdopodobnie synem księcia Daniela Romanowicza, a drugi – elitarnym wojownikiem. Czaszki, które poddano pracom rekonstrukcyjnym były bardzo dobrze zachowane.
Chełmska delegatura Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Lublinie poinformowała, że zakończył się najnowszy etap prac archeologicznych, budowlanych i aranżacyjnych w kryptach pod bazyliką pw. Narodzenia NMP w Chełmie, dawnej katedrze unickiej oraz w piwnicach dawnego klasztoru Bazylianów na Górze Chełmskiej. Prace, finansowane przez Urząd Miasta Chełm i i Parafię pw. Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Chełmie, podjęto z inicjatywy ks. kanonika Andrzeja Sternika, proboszcza parafii. Badania archeologiczne i aranżacyjne wykonał dr Stanisław Gołub.
– W krypcie nr 2 oraz w korytarzu, w przejściu do krypt 1-4, wykonana została posadzka z cegły historycznej układanej na płasko, na podsypce z piasku, z rekonstrukcją wątku wendyjskiego, uczytelniającego mur cerkwi XIII-wiecznej – informują pracownicy chełmskiej delegatury Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Lublinie. – Dokończono badania archeologiczne w narteksie dawnej cerkwi (krypta nr 4) i wykonano rekonstrukcję jedynego w Polsce pochówku w sarkofagu łodziowatym, wykonanym z cegły, gdzie złożone zostały szczątki mężczyzny w wieku 25-30 lat, identyfikowanego w dużym prawdopodobieństwem jako jednego z synów króla Daniela Romanowicza (Roman lub Szwarno). Zrekonstruowano również towarzyszący mu pochówek w obstawie ceglanej mężczyzny w wieku 45-50 lat, elitarnego wojownika, z licznymi urazami ciała, m.in. lewego oka i głowy, wskazującymi na udział w walkach.
Wyjaśniając ten ciekawy wątek pracownicy chełmskiej delegatury WUOZ w Lublinie przytaczają następujący fragment artykułu „Polsko-ukraiński projekt badań cerkwi katedralnej z XIII wieku. Wyniki badań z 2015 roku” autorstwa Stanisława Gołuba, zamieszczonego w Roczniku Chełmskim (z 2016 r.): „… Z informacji zawartych w Kronice halicko-wołyńskiej i ustaleń Dariusza Dąbrowskiego wynika, że w cerkwi katedralnej prawdopodobnie pochowano Daniela Romanowicza i dwóch jego synów Romana Daniłowicza i Szwarno Daniłowicza. Roman Daniłowicz zmarł przypuszczalnie w 1258 roku, natomiast Szwarno około 1269 roku. Obydwaj mieli około 30 lat. Należy sądzić, że to właśnie jeden z nich został pochowany w badanym sarkofagu. Chełmscy pracownicy WUOZ w Lublinie, że powyższą hipotezę uzasadnia jeszcze jedna okoliczność. Wykonano badania genetyczne dla wszystkich znalezionych grobów z XIII wieku w chełmskiej cerkwi katedralnej. Tylko w próbce z pochówku w sarkofagu wyodrębniono haplogrupę lokalizowaną w Azji. Natomiast ze źródeł wiadomo, że u dzieci Daniela z pierwszego małżeństwa z Anną (Romana i Szwarna) występowała domieszka krwi połowieckiej, należąca do wywodzącej się z Azji rodziny ludów tureckich”.
Zrekonstruowano także twarz młodej kobiety (około 20 lat), której grób znajduje się w pomieszczeniu pod zakrystią północną bazyliki. Chełmscy naukowcy informują, że jest to jak dotąd jedyny znany XIII-wieczny pochówek kobiecy, odkryty pod bazyliką, a zmarła, nieznana z imienia młoda kobieta, jest jednocześnie najstarszą, znaną z wyglądu mieszkanką Chełma.
– Poddane pracom rekonstrukcyjnym czaszki były zachowane w bardzo dobrym stanie, wraz z żuchwą, kompletne – mówią pracownicy chełmskiej delegatury WUOZ w Lublinie. – Zbudowane na podstawie fotogrametrii komputerowe modele 3D posłużyły do rekonstrukcji wyglądu przyżyciowego. Trójwymiarowe modele rekonstrukcji twarzy powstały dzięki zastosowaniu fotogrametrii. Uzyskany i wyeksportowany plik STL za pomocą programu Cloud Compare został następnie zaimportowany do Program komputerowy „Blender 4.4”, w którym modelowano tkanki miękkie za pomocą metody Manchester. Pierwszą częścią aproksymacji twarzy było zastosowanie markerów grubości tkanek miękkich do punktów antropometrycznych czaszki. Następnie wymodelowano mięśnie twarzy za pomocą programu „OrtogOn Blender”. Aproksymacja twarzy jest prostą formą przedstawienia prawdopodobnego wyglądu osoby, nie stanowi jednak dokładnego odwzorowania ze względu na wiele cech, które nie mają związku z układem szkieletowym, np. kolor oczu, kolor i długość włosów, kształt nosa, uszu.
Przy zrekonstruowanych pochówkach w krypcie nr 4 oraz w pomieszczeniu pod zakrystią północną świątyni umieszczono tablice z rekonstrukcjami naukowymi oraz historyczno-artystycznymi (poprzez dodanie koloru oczu, warg, koloru i długości włosów, zarostu, historycznych nakryć głowy), wykonanymi na podstawie czaszek trzech pochówków XIII-wiecznych. Autorkami rekonstrukcji naukowych są: dr Beata Borowska (Katedra Antropologii, Wydział Biologii i Ochrony Środowiska Uniwersytetu Łódzkiego) i mgr Karina Woźniak (Katedra Antropologii, Wydział Biologii i Ochrony Środowiska Uniwersytetu Łódzkiego). Rekonstrukcje historyczno-artystyczne wykonali dr Beata Borowska, mgr Karina Woźniak i Rafał Ratajczak.
Oprócz tych rekonstrukcji wykonano także prace związane z aranżacją dwukondygnacyjnych piwnic pod dawnym klasztorem Bazylianów. (opr. mo, fot. Delegatura WUOZ w Chełmie)
