Zyzula. Śpiewają „po naszomu”, zdobywają ogólnopolskie nagrody

Pięć młodych śpiewaczek, dawne melodie i język, który pamiętają już tylko najstarsi mieszkańcy. Zespół Zyzula z Hanny udowadnia, że tradycja ludowa może być żywa także dla młodego pokolenia. Dziewczęta sięgają po pieśni przekazywane przez poprzednie pokolenia, a zdobytą wiedzą dzielą się podczas występów i festiwali.

Zespół śpiewaczy Zyzula działa od 2023 roku przy Gminnym Ośrodku Kultury i Sportu w Hannie. Tworzy go pięć dziewcząt: Katarzyna Goleman, Martyna Szmid, Antonina Chudzik, Maja Chudzik i Pola Szpyt. GOKiS pomaga młodym wykonawczyniom poznawać bogactwo muzycznych tradycji regionu i rozwijać umiejętności wokalne. To jednak nie tylko nauka śpiewu. Działalność zespołu jest próbą ocalenia części kulturowego dziedzictwa nadbużańskiego Polesia. W centrum zainteresowania Zyzuli znajdują się tradycyjne pieśni, lokalna mowa i charakterystyczny sposób ich wykonywania. W czasach, gdy wiele dawnych zwyczajów odchodzi w zapomnienie, takie inicjatywy nabierają szczególnego znaczenia.

Śpiewanie „po naszomu”

Jednym z najważniejszych elementów repertuaru Zyzuli są pieśni wykonywane w miejscowej mowie, określanej m.in. jako chachłacka. To mowa codzienna dawnych mieszkańców regionu, utrwalona w rodzinnych opowieściach, obrzędach i utworach przekazywanych z pokolenia na pokolenie. Młode śpiewaczki poznają nie tylko teksty i melodie, lecz także sposób ich interpretacji, charakterystyczny dla miejscowej tradycji. W tej pracy ważną rolę odgrywa Karolina Jadwiga Demianiuk z Dołhobród, znawczyni kultury ludowej, śpiewaczka i poetka. Dzieli się z dziewczętami swoim doświadczeniem, pomagając im odtworzyć brzmienie dawnych pieśni i lepiej zrozumieć ich znaczenie. Przekazywanie tej wiedzy wymaga cierpliwości i uważności. Tradycyjny śpiew to bowiem coś więcej niż zapamiętanie melodii. Liczą się również wymowa, rytm, sposób prowadzenia głosu i emocje towarzyszące pieśniom w ich pierwotnym środowisku.

Dzięki takim spotkaniom dawne utwory nie pozostają wyłącznie w pamięci najstarszych mieszkańców. Trafiają do młodych wykonawczyń, które mogą przekazywać je dalej i prezentować szerszej publiczności.

Od lokalnych scen do ogólnopolskich festiwali

Zyzula szybko zaznaczyła swoją obecność na wydarzeniach poświęconych muzyce tradycyjnej. Jednym z najważniejszych osiągnięć zespołu był udział w 59. Ogólnopolskim Festiwalu Kapel i Śpiewaków Ludowych w Kazimierzu Dolnym w 2025 roku, podczas którego Karolina Jadwiga Demianiuk i Zyzula otrzymały nagrodę I stopnia w kategorii „Mistrz i uczeń – śpiewacy”. To wyróżnienie potwierdziło nie tylko umiejętności artystyczne, ale również wartość międzypokoleniowej współpracy, w której doświadczenie mistrzyni spotyka się z zaangażowaniem młodych wykonawczyń.

Na koncie zespołu są również „Duży Klepok” i I nagroda na Ogólnopolskim Festiwalu Folklorystycznej Twórczości Dziecięcej „Dziecko w folklorze” w Baranowie Sandomierskim, a w 2026 roku wyróżnienie w konkursie „Stara Tradycja”, organizowanym w ramach Festiwalu „Wszystkie Mazurki Świata”, oraz I miejsce na Festiwalu Pieśni Ludowej „Z tamtej strony rzeki” w Adamowiźnie.

Młody zespół z ogromnym zaangażowaniem uczestniczy też w projektach popularyzujących kulturę tradycyjną, takich jak „Ognisko Muzyki Tradycyjnej” (Towarzystwo dla Natury i Człowieka), „Pogranicze. Pieśni i ludzie” (Panorama Kultur) czy „Jarmark Sztuk Nieuchwytnych” podczas Festiwalu Trzech Kultur we Włodawie. Dziewczęta wystąpiły również w koncercie „Nadbużańskie Polesie – pieśni ożywione” podczas 17. edycji Festiwalu „Wszystkie Mazurki Świata”. Śpiewają także podczas lokalnych uroczystości, w tym dożynek powiatowych i gminnych w Hannie, przybliżając mieszkańcom muzyczne dziedzictwo ich regionu.

Działalność Zyzuli wpisuje się w szersze starania o zachowanie kultury ludowej nadbużańskiego Polesia. Ważnym elementem tych działań jest dokumentowanie i popularyzowanie dawnych pieśni oraz tworzenie okazji do wspólnego śpiewania. Zespół znalazł się m.in. w gronie wykonawców projektu muzycznego „Tuman, tuman pry dolyni. Pieśni z nadbużańskiego Polesia. Po naszomu”, poświęconego tradycyjnemu repertuarowi regionu.

Takie przedsięwzięcia przypominają, że folklor nie jest wyłącznie pamiątką po minionych czasach. Pieśni opowiadają o codzienności, pracy, miłości i obyczajach. Przechowują również słowa i zwroty, które bez przekazywania ich kolejnym pokoleniom mogłyby bezpowrotnie zniknąć. Zyzula pokazuje, że zainteresowanie dziedzictwem może stać się pasją, sposobem na poznawanie własnych korzeni i budowanie więzi z rodzinnymi stronami.

Młody zespół, ważna misja

Choć Zyzula działa dopiero od trzech lat, jej działalność wykracza poza samą scenę. Każda opanowana pieśń to kolejny fragment lokalnej tradycji, który zyskuje szansę na przetrwanie. W świecie, w którym muzyczne trendy szybko się zmieniają, młode śpiewaczki wybierają repertuar wymagający czasu, skupienia i szacunku dla przeszłości. Poznają dawne melodie nie po to, by zatrzymać tradycję w niezmienionej formie, lecz by przekazać ją dalej. Dzięki nim pieśni nadbużańskiego Polesia mogą rozbrzmiewać także w kolejnych pokoleniach.

Artykuł powstał w ramach cyklu „Blisko Kultury z Nowym Tygodniem – Historia zapisana w pieśniach”,
realizowanego w ramach programu „Blisko Kultura”, finansowanego
przez Ministerstwo Kultury
i Dziedzictwa Narodowego