Coraz mniej dzieci jest chrzczonych, coraz rzadziej zawierane są kościelne małżeństwa, a liczba bierzmowań wyraźnie się kurczy. Jednocześnie najnowsze dane pokazują, że tempo odchodzenia wiernych od praktyk religijnych wyraźnie zwolniło. W Archidiecezji Lubelskiej w niedzielnych mszach świętych uczestniczy dziś 30 proc. wiernych. W Chełmie niewiele ponad 20 proc., ale tak niski odsetek wynika również z tego, że odnosi się do wszystkich zarejestrowanych w parafii wiernych, tymczasem wielu młodych chełmian wyjechało na studia, a sporo osób wciąż mających u nas meldunek nie mieszka już w naszym mieście.
Instytut Statystyki Kościoła Katolickiego opublikował najnowsze dane dotyczące religijności w Polsce, w tym w Archidiecezji Lubelskiej. Od lat badania prowadzone są według tej samej metodologii – liczenie wiernych odbywa się podczas mszy świętych w jedną z październikowych niedziel. Wyniki trafiają następnie do rocznika Annuarium Statisticum Ecclesiae in Polonia, który w sposób kompleksowy opisuje kondycję Kościoła w kraju.
Z opublikowanych danych wyłaniają się dwa wyraźne trendy. Pierwszy dotyczy Kościoła jako instytucji. W latach 2018-2024 liczba księży inkardynowanych w Polsce zmniejszyła się o 6,4 procent, a duchownych pracujących duszpastersko w parafiach o niemal 12 procent. Jeszcze wyraźniej widać spadek liczby alumnów diecezjalnych – w porównaniu z 2018 rokiem jest ich dziś ponad połowę mniej. Maleje również liczba sióstr zakonnych w zgromadzeniach czynnych. Jedyną grupą, która notuje wzrost, są diakoni stali – w ciągu dwóch lat ich liczba wzrosła z 99 do 109.
Drugi trend dotyczy samych wiernych. Choć w ostatniej dekadzie obserwowano systematyczny spadek praktyk religijnych, dane za 2024 rok pokazują wyhamowanie tego procesu. Wskaźnik dominicantes, czyli udział wiernych uczestniczących w niedzielnej mszy świętej, wyniósł 29,6 procent i był wyższy niż rok wcześniej. Wzrósł również odsetek communicantes, a więc osób przystępujących do komunii świętej. Co istotne, ten stabilizujący się trend widoczny jest w niemal wszystkich diecezjach i może oznaczać, że spadki wywołane pandemią COVID-19 zostały zatrzymane, choć do poziomów sprzed 2020 roku wciąż daleko.
W Archidiecezji Lubelskiej wskaźniki praktyk religijnych są nieco wyższe od średniej krajowej. Podczas liczenia wiernych dominicantes wyniósł 30,32 procent, a communicantes 17,53 procent. Dla porównania, najwyższe wyniki w kraju notuje diecezja tarnowska, gdzie w niedzielnej mszy uczestniczy ponad 62 procent wiernych, a do komunii przystępuje ponad jedna czwarta (26,2 proc.). Najniższe wskaźniki dominicantes odnotowano w diecezji koszalińsko-kołobrzeskiej (17,5 proc)., a a communicantes w diecezji sosnowieckiej – 8,65 proc.
W raporcie ISKK uwagę zwraca również systematyczny spadek liczby udzielanych sakramentów. Tyle, że jest to przede wszystkim skutek pogłębiającego się od lat niżu demograficznego i spadającej dramatycznie liczby urodzeń. W skali kraju w 2024 roku ochrzczono ponad 247 tysięcy osób, co oznacza spadek w porównaniu z rokiem poprzednim. Mniej było także pierwszych komunii, bierzmowań i ślubów kościelnych. Najbardziej widoczny spadek dotyczy bierzmowania.
Ten sam trend widoczny jest w danych z Archidiecezji Lubelskiej. Liczba chrztów zmniejszyła się z ponad 10 tysięcy w 2019 roku do niespełna 7,4 tysiąca w 2024 roku. Maleje także liczba ślubów kościelnych – w ciągu pięciu lat spadła z ponad czterech tysięcy do niespełna dwóch i pół tysiąca. W przypadku bierzmowania różnica jest jeszcze bardziej wyraźna – w 2019 roku sakrament ten przyjęło ponad 14 tysięcy osób, a w 2024 roku już tylko niespełna 6 tysięcy. Wyjątkiem pozostaje pierwsza komunia święta, której liczba – po pandemicznych wahaniach – utrzymuje się na zbliżonym poziomie.
Zmiany widać także w szkołach. W roku szkolnym 2024/2025 na lekcje religii uczęszczało w Polsce 75,6 procent uczniów, czyli niemal cztery punkty procentowe mniej niż rok wcześniej. W Archidiecezji Lubelskiej spadek ten jest wyraźny, choć udział uczniów wciąż pozostaje wyższy niż średnia krajowa. Jeszcze cztery lata temu na religię chodziło ponad 90 procent uczniów, dziś jest to nieco ponad 82 procent.
Statystyki pokazują również, że w praktykach religijnych częściej uczestniczą kobiety niż mężczyźni. W Archidiecezji Lubelskiej kobiety stanowią ponad 61 procent uczestników niedzielnych nabożeństw. Wyraźne są także różnice terytorialne – znacznie częściej do kościołów chodzą mieszkańcy wsi niż miast, co potwierdza utrzymującą się religijność środowisk wiejskich. (opr. w)
